فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ناترازی آب، به‌عنوان عدم تعادل پایدار میان عرضه و تقاضا، امروزه به یکی از چالش‌های اصلی مدیریت منابع در شهرهای ایران و جهان تبدیل شده است. این مسئله، ناشی از ترکیب عواملی همچون تغییر اقلیم، برداشت بی‌رویه از منابع زیرزمینی، هدررفت گسترده در شبکه‌های توزیع، الگوهای مصرف ناکارآمد و نارسایی در سیاست‌گذاری‌های کلان است. هدف این پژوهش، شناسایی عوامل مؤثر بر ناترازی آب و تحلیل اثرات آن بر تاب‌آوری شهری، با ارائه راهکارهای اجرایی برای کاهش پیامدها است. روش تحقیق مبتنی بر رویکرد ترکیبی بوده است: تحلیل اسناد و مطالعات پیشین برای تدوین چارچوب نظری، گردآوری و تحلیل داده‌های کمی از شرکت‌های آب و فاضلاب (شامل شاخص‌های عرضه، تقاضا و کیفیت آب) و بررسی میدانی با مصاحبه از خبرگان و مدیران بخش آب. یافته‌ها نشان می‌دهد که ناترازی آب به‌طور مستقیم شاخص‌های تاب‌آوری شهری را در حوزه‌های دسترسی پایدار به آب، کیفیت خدمات، و توان بازگشت از بحران تحت تأثیر قرار می‌دهد. در این میان، شهر نیشابور به‌عنوان مطالعه موردی، با میانگین هدررفت 35.90%، نمونه‌ای شاخص از آسیب‌پذیری بالا است. نتایج تحلیل‌ها حاکی از آن است که مدیریت تقاضا، استفاده از فناوری پایش هوشمند، تنوع‌بخشی به منابع و تقویت مشارکت مردمی، می‌تواند تا 10 تا 15٪ میزان ناترازی را کاهش دهد. این پژوهش می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری مدیران شهری و سیاست‌گذاران برای ارتقای تاب‌آوری در شرایط تنش آبی باشد.