مقایسه تطبیقی جایگاه زن در دیدگاه تفاسیر عرفانی و قصص الانبیاء(با تاکید بر هبوط)
نویسندگان
1
2
3
doi
چکیده
داستان هبوط آدم و حوا از بنیادیترین مباحث قرآنی و روایی است که همواره در سنتهای دینی، تفسیری و عرفانی مورد توجه اندیشمندان اسلامی قرار گرفته است. این واقعه تنها یک انتقال مکانی از بهشت به زمین نیست، بلکه آغازگر تاریخ انسان، تجربه آزادی اراده و مسئولیت و حرکت او به سوی بازگشت به مبدأ الهی محسوب میشود (مطهری، ۱۳۷۹، ۴۵). در این میان، جایگاه زن نقشی محوری دارد؛ زیرا در بسیاری از منابع قصصی، حوا عامل اصلی وسوسه شیطان و زمینهساز خطای آدم معرفی شده و بدین ترتیب، نقشی منفی و ثانوی یافته است (طبری، ۱۴۰۸، ۱، ۸۷). این نگاه موجب شده است که زن در فرهنگ عمومی و روایی، سرچشمه خطا و لغزش تلقی گردد. در مقابل، تفاسیر عرفانی نگاهی عمیقتر و وجودشناسانه ارائه دادهاند. در آثار ابنعربی در فصوصالحکم، میبدی در کشفالأسرار، کاشانی در تأویلات و قشیری در لطائفالاشارات، زن نه موجودی فرعی بلکه نماد بعد نفسانی و طبیعی انسان است؛ حضوری که نه تنها مانع کمال نیست، بلکه شرط تحقق سلوک معنوی و بستر تجلی اسماء و صفات الهی در عالم انسانی به شمار میآید (قاسمی، ۱۳۹۸، ۳۱). پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی ـ تطبیقی و روش کتابخانهای به بررسی این دو نگرش پرداخته و نشان میدهد که متون قصصی بر خطای زن تأکید دارند، در حالیکه متون عرفانی با مشارکت دادن زن در هبوط و توبه، جایگاه مثبت و سازندهای برای او قائلاند.
