بررسی مشخصه‌های کمی و کیفی درختان کهن‌سال در جنگل‌های شمال ایران (مطالعه موردی: بخش بهاربن، جنگل خیرود نوشهر)

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی‌ارشد علوم زیستی جنگل، گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.

2 استادیار مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی، استان کرمانشاه، کرمانشاه، ایران.

3 استادیار گروه آمار، دانشکده علوم فنی و مهندسی، دانشگاه گنبدکاووس، گنبدکاووس، ایران.

4 دانشیار، گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران

doi
https://doi.org/10.71916/jrnr.2025.1212306
چکیده

درختان کهن‌سال به‌عنوان مهم‌ترین مولفه‌های ساختاری بوم‌سازگان‌های جنگلی، نقشی فراتر از یک موجود زنده منفرد داشته و حضور آنها برای پایداری و تعادل اکولوژیکی جنگل‌ها حیاتی است. به همین منظور این مطالعه تلاش دارد، مشخصه‌های کمی و کیفی درختان کهن‌سال در بخش بهاربن جنگل خیرود را مورد بررسی قرار دهد. در همین راستا طی جنگل‌گردشی در منطقه، ۶۰ اصله درخت کهن‌سال به‌صورت تصادفی انتخاب و مشخصه‌هایی همچون فراوانی، ترکیب گونه‌ای و ویژگی‌های کمی و کیفی آنها ثبت و مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد فراوانی گونه‌های شناسایی‌شده شامل افراپلت، راش، توسکای ییلاقی و سایر گونه‌ها به ‌ترتیب برابر با ۲۴، ۲۸، ۶ و 2 اصله بود. میانگین ضریب قدکشیدگی این گونه‌ها به‌ترتیب ۷۵/۲۵، ۰۹/۲۸، ۹۸/۲۷، ۲۹/۲۰ و ۲۰ محاسبه شد. از نظر شادابی تاج، گونه‌های بلندمازو و راش به‌ترتیب با ۱۰۰ و ۳/۸۸ درصد و از نظر سلامت تنه، توسکای ییلاقی و بلندمازو به‌ترتیب با ۲/۷۲ و ۷/۶۶ درصد دارای بیشترین نسبت بودند. مقایسه گروه‌های مورد بررسی با استفاده از آزمون آنالیز واریانس نشان داد میانگین ضریب قدکشیدگی، قطر برابر سینه، ارتفاع کل و حجم در سطح اطمینان ۹۵ درصد و ارتفاع تنه و ارتفاع تاج در سطح اطمینان ۹۹ درصد معنی‌دار بودند، درحالی‌که مشخصه سطح تاج پوشش معنی‌دار نشد. همچنین، آزمون کروسکال-والیس در بررسی ویژگی‌های کیفی اختلاف معنی‌داری در سلامت تاج، رنگ برگ، شاخه‌دوانی تنه و شکل تنه تا شروع تاج نشان داد. به‌طور کلی، نتایج بیانگر آن بود که درختان کهن‌سال جنگل خیرود، به‌ویژه گونه‌های راش، افراپلت و توسکای ییلاقی با برخورداری از تنوع ریختی و نقش اکولوژیک برجسته، سهم مهمی در پایداری جنگل دارند. بررسی پیچیدگی ریختی نشان داد  گونه‌های راش و افراپلت به‌دلیل ریخت‌شناسی منظم‌تر و واکنش‌پذیری کمتر در برابر تغییرات محیطی پایدارتر هستند، درحالی‌که توسکای ییلاقی با تنوع ریختی زیاد از انعطاف‌پذیری بیشتری برخوردار است. تفاوت در ویژگی‌های کمی نسبت به مطالعات پیشین احتمالا ناشی از شرایط حفاظتی ویژه منطقه است. در عین حال، کاهش برخی گونه‌ها مانند نمدار و ملج به‌دلیل بیماری‌ها، نقش عوامل زیستی در تغییر ترکیب گونه‌ای این جنگل‌ها را برجسته می‌سازد. این پژوهش با تبیین ویژگی‌های ریختی و وضعیت سلامت زیستی درختان، نقش آنها را در تاب‌آوری و کارکرد اکولوژیکی بوم‌سازگان‌ها روشن نمود. نتایج می‌تواند مبنای علمی برای شناسایی گونه‌های کلیدی، ارتقای پایداری جنگل و حمایت از سیاست‌گذاری‌های حفاظتی فراهم آورد. TRANSLATE with x English Arabic Hebrew Polish Bulgarian Hindi Portuguese Catalan Hmong Daw Romanian Chinese Simplified Hungarian Russian Chinese Traditional Indonesian Slovak Czech Italian Slovenian Danish Japanese Spanish Dutch Klingon Swedish English Korean Thai Estonian Latvian Turkish Finnish Lithuanian Ukrainian French Malay Urdu German Maltese Vietnamese Greek Norwegian Welsh Haitian Creole Persian TRANSLATE with COPY THE URL BELOW Back EMBED THE SNIPPET BELOW IN YOUR SITE Enable collaborative features and customize widget: Bing Webmaster Portal Back