فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پسماند یکی از چالش‌های پیچیده زیست‌محیطی و اجتماعی در جوامع امروز است که مدیریت ناکارآمد آن پیامدهای قابل‌توجهی بر سلامت عمومی، محیط‌زیست و اقتصاد دارد. در ایران، قانون مدیریت پسماند مصوب ۱۳۸۳ با هدف ایجاد چارچوب قانونی یکپارچه تدوین شد، اما ضعف ضمانت‌های اجرایی، فقدان هماهنگی نهادی، مجازات‌های ناکافی و عدم توجه به استمرار جرایم زیست‌محیطی مانع بهره‌برداری کامل از ظرفیت‌های قانونی شد. علاوه بر جنبه‌های حقوقی، مسایل فنی مانند عدم تفکیک از مبدا، استفاده از روش‌های سنتی دفن و سوزاندن، و فقدان مکان‌یابی علمی دفن‌گاه‌ها نیز منجر به آلودگی منابع خاک و آب و کاهش اثربخشی مدیریت پسماند شده است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی- تحلیلی و ترکیب سه روش مطالعه اسناد و قوانین، مصاحبه‌های تخصصی با کارشناسان و تحلیل تطبیقی بین‌المللی، کاستی‌های موجود در نظام حقوقی و اجرایی ایران را شناسایی کرده و چارچوبی جامع جهت اصلاح قوانین و تدوین دستورالعمل‌های حمایتی ارائه می‌دهد. یافته‌ها نشان داد تقویت ضمانت‌های اجرایی، تعریف شاخص‌های عملیاتی، ایجاد مشوق‌های اقتصادی، ارتقای مشارکت عمومی و بهره‌گیری از تجربیات موفق جهانی می‌تواند نقش موثری در فعال‌سازی ظرفیت‌های بازیافتی، کاهش فشار بر منابع طبیعی و تحقق اهداف توسعه پایدار ایفا کند. این پژوهش با تلفیق رویکردهای حقوقی، مدیریتی و فنی، الگوی عملیاتی و چندجانبه‌ای را برای بهبود نظام مدیریت پسماند در ایران ارائه می‌دهد که می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری‌های موثر و ارتقای کارآیی سیستم‌های بازیافت و حفاظت محیط‌زیست باشد.