فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جنگل‌های زاگرس با پوشش غالب بلوط ایرانی نقش مهمی در حفاظت خاک و آب، تنظیم اقلیم و پایداری معیشت جوامع محلی ایفا می‌کنند، اما در دهه‌های اخیر تحت تاثیر تغییرات اقلیمی، چرای مفرط، زوال و آتش‌سوزی با تهدید جدی مواجه شده‌اند. زادآوری طبیعی این گونه به‌دلیل درصد پایین جوانه‌زنی و آسیب‌پذیری نهال‌ها محدود است. از این‌رو، شناسایی عوامل موثر بر موفقیت استقرار نهال‌ها، به‌ویژه مبدا و وزن بذر، می‌تواند نقش کلیدی در برنامه‌های احیا و جنگل‌کاری داشته باشد. هدف این پژوهش بررسی تاثیر مبدا بذر و وزن آن بر جوانه‌زنی، زنده‌مانی و رشد اولیه نهال‌های بلوط ایرانی است. این مطالعه در شهرستان گیلان‌غرب، استان کرمانشاه، انجام شد. بذور بلوط از دو مبدا متفاوت (چله و ویژنان) جمع‌آوری و بر اساس وزن در سه گروه سبک، متوسط و سنگین طبقه‌بندی شدند. بذرها بلافاصله پس از جمع‌آوری کاشته شده و نهال‌ها به مدت شش ماه پایش شدند. شاخص‌های مورفولوژیک شامل ارتفاع، قطر یقه، تعداد برگ، سطح برگ و زی‌توده ریشه و اندام هوایی اندازه‌گیری شد و کیفیت نهال با استفاده از شاخص دیکسون ارزیابی گردید. داده‌ها با استفاده از آزمون‌های آماری مناسب تجزیه‌وتحلیل شدند. نتایج نشان داد وزن بذر اثر معنی‌داری بر شاخص کیفیت دیکسون دارد (002/0=Sig)، به‌طوری‌که بذرهای سنگین کیفیت نهال بالاتری تولید کردند. بیشترین کیفیت نهال مربوط به بذرهای سنگین مبدا ویژنان و کمترین آن مربوط به بذرهای سبک همین مبدا بود. درصد جوانه‌زنی بین دو مبدا بذر تفاوت معنی‌داری داشت و بذرهای منطقه چله جوانه‌زنی بالاتری نشان دادند، اما درصد زنده‌مانی نهال‌ها تحت تاثیر مبدا یا وزن بذر قرار نگرفت. درحالی‌که قطر یقه بین دو مبدا تفاوتی نداشت، ارتفاع و تعداد برگ نهال‌ها در منطقه چله به‌طور معنی‌داری بیشتر بود. نتایج این پژوهش نشان داد مبدا و به‌ویژه وزن بذر نقش مهمی در جوانه‌زنی و رشد اولیه نهال‌های بلوط ایرانی دارند، درحالی‌که زنده‌مانی نهال‌ها بیشتر تحت تاثیر شرایط محیطی و مدیریت پس از کاشت است. استفاده از بذرهای سنگین و انتخاب آگاهانه مبدا بذر همراه با مدیریت مناسب، می‌تواند کارآیی پروژه‌های احیای جنگل‌های بلوط زاگرس را به‌طور قابل‌توجهی افزایش دهد.