تبیین ارتباط مهم ترین معیارهای برنامه ریزی فضایی و هویت شهری در محلات جدید و تاریخی با روش مدل رگرسیون چندگانه (نمونه موردی: محلات تاریخی و جدید شهر قزوین)
نویسندگان
1 استادیار، گروه شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.
2 دانشجوی دکتری شهرسازی، گروه شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران
3 استاد گروه شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران
doi
10.71633/jshsp.2025.1032452چکیده
مقدمه: در دهههای اخير برنامهريزي فضايي با هدف اصلي مديريت خردمندانه فضا در شکل دادن به کالبد و معنا دهی به مكانها، توجه محققان را به خود جلب نموده است. مولفههای این نوع برنامهریزی میتواند نقش اثرگذاری در تغییر نگرش شهروندان به محل زندگی خود داشته باشد. بنابرين منطقی به نظر میرسد که از ابزارهای این نوع برنامهریزی در ارتقای هویت محلات استفاده گردد. هدف پژوهش: هدف اساسي ارزیابی نقش برنامهریزی فضایی در تقویت هویت شهری میباشد و با بررسی ارتباط بین مهمترین معيارهاي برنامهریزی فضایی به عنوان متغیر مستقل و هویت شهری به عنوان متغیر وابسته دنبال میگردد. روششناسی تحقیق: پژوهش حاضر روشی توصیفی- تحلیلی دارد. ابتدا با تحلیل محتوا تعداد ۷۶ مولفه شناسایی و سپس با روش دلفی پرسشنامه خبرگان تهیه و در سه دور رفت و برگشت شد. در نهایت ۲۱ مولفه باقی ماند که برای تهیه پرسشنامه شهروندان در محلات تاریخی و جدید استفاده گردید. ارزیابی این مؤلفهها با پرسشنامه منضم به طیفهای پنجگانة لیکرت از نمونه آماری به تعداد ۳۶۴ نفر در محلات تاریخی و ۳۵۱ نفر در محلات جدید توزيع شد. تحلیل دادهها با استفاده از مدل رگرسیون چندگانه در نرمافزار SPSS انجام گرفت. قلمرو جغرافیایی پژوهش: محلههای ملك آباد قزوين به عنوان نمونهاي از بافت تاريخي و ملاصدرا به عنوان نمونهاي از بافت جديد محدوده جغرافیایی این تحقیق هستند که به ترتیب ۵/۲۳ و ۵/۵۱ هکتار مساحت و ۴۱۵۶ و ۷۲۵۴ نفر جمعیت دارند. یافتهها: از بین مولفههای شناسایی شده تعداد ۲۱ مولفه (معیار) در پنچ گروه مديريتي، فضايي-كالبدي، اقتصادي، اجتماعي-فرهنگي و زيستمحيطي به عنوان متغیرهای مستقل در نهایت انتخاب گردید. متغير وابسته نیز هويت شهري بوده است. برای مولفههای تحقیق به ترتیب ۲۱، ۱۲، ۱۶، ۱۵ و ۱۲ زير معيار شناسایی شد. مشخص گردید که ارتباط مستقيمي بين متغيرهاي مستقل و وابسته تحقیق وجود دارد. همچنین در بافت جدید رابطه بين برنامهريزي كالبدي و احساس هويت محلي و رابطه بين برنامهريزي اجتماعي-فرهنگي با احساس هويت محلي قويتر از بافت قديم ميباشد. نتایج: در بافت تاريخي مشکلاتی از جمله عدم توجه به ابعاد كالبدي، اقتصادي و اجتماعي-فرهنگي كه نقش اساسي در هويت شهري ایفا میکنند، وجود دارد. برنامهريزي فضايي در محلات جديد كه از پيش براي آن اندیشیده شده هم نتوانسته است باعث ايجاد هويت شهري شود و ساكنان با مشكلات اجتماعي، هويتي و فرهنگي روبهرو هستند. براي بهبود وضعيت هويت محلات قزوين لازم است با اراده مديران شهري و مشاركت شهروندان راهكارها و پيشنهادات مطرح شده مورد توجه قرار گیرد.
