مدلسازی ساختاری- تفسیری روابط متقابل راهبردهای احیای دریاچه ارومیه مبتنی بر نگرش بیوسیستمی
نویسندگان
1 استادیار گروه مدیریت، واحد مهاباد، دانشگاه آزاد اسلامی، مهاباد، ایران.
2 دانشیار دانشکده کشاورزی، آب، غذا و فراسودمندها، واحد مهاباد، دانشگاه آزاد اسلامی، مهاباد، ایران.
3 استادیار دانشکده کشاورزی، آب، غذا و فراسودمندها، واحد مهاباد، دانشگاه آزاد اسلامی، مهاباد، ایران.
doi
چکیده
دریاچه ارومیه در سالهای اخیر با چالشهای متعددی نظیر گسترش فعالیتهای کشاورزی و عمرانی، افزایش آلودگیها، خشکسالی، کاهش سطح آب، افزایش شوری و تخریب زیستگاههای طبیعی مواجه بوده است. چالشهایی که تهدیدی جدی برای معیشت میلیونها نفر بهشمار میآیند. این پژوهش با هدف مدلسازی روابط متقابل راهبردهای احیای پایدار دریاچه ارومیه با تاکید بر نگرش بیوسیستمی انجام شد. روش پژوهش بر پایه مدلسازی ساختاری- تفسیری و تحلیل میکمک و با مشارکت ۱۲ نفر از خبرگان دانشگاهی و اجرایی صورت گرفت. در این فرآیند، ۱۴ راهبرد کلیدی در پنج بُعد اجتماعی، اقتصادی، فناورانه، سیاستی و بومشناختی شناسایی و در سه سطح سلسلهمراتبی سازماندهی شدند. نتایج مدل ساختاری- تفسیری نشان داد راهبرد مشارکت و آموزش محلی دارای نقش بنیادی و قدرت نفوذ بالا و راهبرد حفاظت و سلامت خاک بیشترین تاثیرپذیری را دارد. تحلیل میکمک نشان داد راهبردهای سازگاری با اقلیم، حفاظت و سلامت خاک، مدیریت پایدار منابع آب و برنامههای ملی و منطقهای در گروه راهبردهای وابسته، راهبردهای فناورانه و اقتصادی در گروه محرکهای مستقل و راهبردهای مدیریت نهادهها، تنوع زیستی، قوانین نهادی، مکانیسمهای بازاری و سرمایه اجتماعی در گروه راهبردهای رابط قرار دارند. این پژوهش بر ضرورت ایجاد هماهنگی و همافزایی میان ابعاد مختلف جهت دستیابی به احیای پایدار دریاچه ارومیه تاکید میورزد. این مدل ساختاری- تفسیری، مسیری روشن را پیشروی سیاستگذاران برای برنامهریزی یکپارچه و کاهش ریسک پروژههای احیا ترسیم مینماید و پتانسیل معرفی بهعنوان الگویی عملی برای مدیریت دریاچههای در معرض بحران را دارا است.
