چالشها و راهبردهای صیانت و توسعه پایدار حریم (نمونه موردی: شهرداری منطقه 15 کلانشهر تهران)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامهریزی شهری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز
3 استادیار گروه شهرسازی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران
doi
10.71633/jshsp.2025.1129076چکیده
رشد بالای شهرنشینی در دو قرن اخیر و به دنبالش، توسعه و گسترش شهرها موجب تغییرات کمی و کیفی زیادی در فضاهای شهری از جمله حریم شهرها شده است. ضرورت دارد از گسترش و توسعه بیضابطه در حریم شهر به صورت جدی با برنامهریزی دقيق و متناسب پيشگيری نمود چراکه پيشروی و رشد فزاینده چالشها، موجب نابودی حریم کلانشهر تهران و از دست رفتن ریه تنفسی و اراضی ذخيره شهری برای توسعه پایدار آینده شهر خواهد گردید. این پژوهش از لحاظ هدف، کاربردی و براساس چگونگی به دست آوردن دادههای مورد نياز و روش کار و ماهيت، توصیفی تحلیلی میباشد. برای انتخاب پنل کارشناسان (معبد دلفی)، از روش نمونهگیری گلوله برفی استفاده شده که درنهایت منجر به انتخاب 12 نفر شد. برای تجزیه و تحلیل اطلاعات و ارایه راهبرد صیانت و توسعه پایدار حریم کلانشهر تهران از نرمافزار متاسوات استفاده شده است. قلمرو جغرافیایی پژوهش منطقه 15، یکی از مناطق جنوبی کلانشهر تهران است که از شرق با حریم شهر تهران دارای مرز مشترک است. این منطقه دارای 7 ناحیه می باشد که 3 تا از این نواحی حریم دارند: نواحی 4، 6 و 8. تخریب محیطزیست طبق خروجی نرمافزار متاسوات، بزرگترین چالش صیانت و توسعه حریم منطقه 15 است. ساخت و سازهای غیرمجاز و زمینخواری، چالشهای بعدی هستند و سپس نوبت به تغییر کاربری باغات و زمینهای کشاورزی، ایجاد آلودگیهای صنعتی و جلوگیری از اجرای کمربند سبز و مهاجرت و سکونتگاههای غیررسمی و مدیریت متفرق (تنوع قوانین و تعدد مجریان قانون) میرسد. متاسوات بر این باور است که منابع و قابلیتهایی در جغرافیای موردمطالعه پژوهش وجود دارد که در حکم راهکارهایی برای غلبه بر چالشهای صیانت و توسعه پایدار جغرافیای موردمطالعه هستند؛ مهمترین آنها «مدیریت یکپارچه حریم» است و سپس نوبت به «توجه مسئولین و اتحاذ وحدت رویه بین کلیه دستگاههای دخیل در حریم»، «حضور و سرمایهگذاری بخش خصوصی» و «کمربند سبز» میرسد.