واکاوی محرک‌های کلیدی اثرگذار بر مشارکت شهروندان در حفاظت از محیط‌زیست شهری با رویکرد آینده‌پژوهی (مطالعه موردی: شهر هندیجان)

نویسندگان

1 گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، اهواز، ایران

3 گروه جغرافیا،دانشگاه پیام نور،تهران، ایران

4 گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

doi
10.71633/jshsp.2026.1188218
چکیده

رشد سریع شهرنشینی و اثرات مخرب اجتماعی-اقتصادی و زیست‌محیطی آن بر کیفیت زندگی جامعه شهری در حال تبدیل شدن به یک پدیده جهانی است. امروزه با توسعه الگوهای توسعه مشارکتی، توجه به مشارکت شهروندان به عنوان یکی از اصلی‌ترین سازوکارهای دستیابی به توسعه پایدار شهری مطرح شده است. با توجه به اهمیت این موضوع، پژوهش حاضر به واکاوی محرک‌های کلیدی اثرگذار برمشارکت شهروندان در حفاظت از محیط‌زیست شهری با رویکرد آینده‌پژوهی در شهرهندیجان پرداخته است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش آمیخته (کمی و کیفی) است. جامعه آماری شامل کارشناسان و خبرگان مسائل شهری و محیط‌زیست شهری در شهر هندیجان بود که با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند،۳۰ خبرگ انتخاب شدند. برای گردآوری داده‌ها از پرسش‌نامه تأثیرات متقابل آینده‌پژوهی استفاده شد. جهت تحلیل داده‌ها از مدل معادلات ساختاری ونرم‌افزار میک‌مک استفاده شده است. قلمرو جغرافیایی این پژوهش، شهر هندیجان در استان خوزستان می‌باشد. یافته‌های پژوهش نشان داد که در شهر هندیجان مشارکت شهروندی در مسائل زیست‌محیطی از نظر خبرگان جامعه آماری رضایت‌بخش نبوده است. کارشناسان شهری و مسئولین مرتبط به این نتیجه رسیدند که میزان مشارکت شهروندی در خصوص مسائل زیست‌محیطی شهری هندیجان با ۷/۴۶ از حد متوسط پایین‌تر بوده است. بنابراین لازم است مسئولین شهری و شهرداری این شهر با برنامه‌ریزی درست، پیشران‌ها و محرک‌های کلیدی اثرگذاربر مشارکت شهروندان در حفاظت از محیط‌زیست شهری را در افق بلندمدت شناسایی و مورد استفاده قرار دهند. اختلاف سطری و ستونی داده‌ها در ماتریس مورد استفاده در مطالعه گویای آن بود که مهم‌ترین پیشران‌ها و محرک‌های کلیدی اثرگذار بر مشارکت شهروندان در حفاظت از محیط‌زیست شهر هندیجان در افق ۱۴۱۴ عبارتند از: دانش شهروندان در خصوص حفظ و احیای محیط‌زیست (۲۵+)، اعتقادات شهروندان به پایداری محیط‌ زیست شهری (۲۴+)، برخورداری از دانش زیست‌محیطی شهروندان (۱۹+) و دلبستگی شهروندان نسبت به محیط‌زیست شهر خود ( ۱۸+).