ارزیابی مناطق هشتگانه کلانشهر کرمانشاه بر اساس شاخصهای رویکرد شهر هوشمند تاب آور با تأکید بر بعد محیطی-کالبدی

نویسندگان

1 گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری،واحد بروجرد، دانشگاه آزاد اسلامی، بروجرد ، ایران

2 گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد ملایر، دانشگاه آزاد اسلامی، ملایر، ایران

3 گروه شهرسازی، واحد بروجرد، دانشگاه آزاد اسلامی، بروجرد، ایران

4 گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

doi
10.71633/jshsp.2026.1108214
چکیده

شهر هوشمند تاب­آور رویکردی نو در برنامه­ریزی شهری است. این رویکرد ضمن اینکه نقاط مشترک شهر هوشمند و تاب آور را در نظر میگیرد ظرفیت­های شهر هوشمند را در راستای ارتقای تاب­آوری و به عنوان مکمل شهر تاب­آور در مسیر اهداف توسعه پایدار به کار می­گیرد. این رویکرد می­تواند در پاسخ به بسیاری از چالش­ها و مسائل اقتصادی، اجتماعی، کالبدی و محیطی یک شهر اتخاذ گردد. پژوهش از لحاظ هدف توسعه¬ای کاربردی است. هدف این پژوهش، سنجش و سطح­بندی 8 منطقه کلانشهر کرمانشاه بر مبنای شاخص­های محیطی-کالبدی رویکرد شهر هوشمند تاب­آور می­باشد. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی انجام شده و از وع کمی-کیفی می­باشد. داده‌های لازم با ابزار پرسشنامه محقق‌ساخته، برداشت میدانی و مصاحبه ‎های نیمه ساختاریافته (عمیق) بدست آمد. ترسیم نقشه ­ها در پژوهش با استفاده از نرم­افزار GIS صرت گرفت. برای شناسایی خبرگان و انجام مصاحبه از تکنیک گلوله برفی استفاده شد جامعه آماری پژوهش ساکنین کلانشهر کرمانشاه در 8 منطقه آن می باشد. تحلیل داده‎ها با بهره گیری از روش تحلیل محتوی و کد گذاری و تکنیک دلفی تا مرحله تدوین شاخص­ها و اجماع نظر بر روی آنها صورت گرفت.  همچنین تحلیل داده­های گرداوری شده توسط پرسشنامه محقق ساخته و مطالعات میدانی با استفاده از روش الکتره فازی صورت گرفت و جهت وزن دهی شاخص­ها روش آنتروپی شانون مورد استفاده قرار گرفت. پایایی سوال­های پرسشنامه با ضریب آلفای کرونباخ با استفاده از نرم­افزار SPSS برابر 870/0 مناسب و مورد قبول واقع شد و برای روایی پرسشنامه از نظرات خبرگان و کارشناسان استفاده شد. همچنین در وزن­دهی به روش آنتروپی شانون شاخص ایستگاه­های پایش آلودگی هوا و سیستم تصفیه آب هوشمند بیشترین وزن و شاخص­های کنترل سیستم پسماند با ict و ایمنی خانه­های هوشمند به وسیله iot به همراه اختلاط کاربری­ها و در دسترس بودن منابع انرژی تجدیدپذیر کمترین وزن را داشتند. نتایج پژوهش نشان دهنده عدم توازن در برخورداری مناطق کلانشهر کرمانشاه از شاخص­های بعد محیطی-کالبدی رویکرد شهر هوشمند تاب­آور می­باشد. نتایج پژوهش به ما نشان می­دهد سطح شاخص­های رویکرد شهر هوشمند تاب­آور در مناطق هشتگانه کلانشهر کرمانشاه مطابق ارزیابی و تحلیل شاخص­های منتخب نابرابر و ناعادلانه بوده و بین مناطق اختلاف معناداری وجود دارد. به طوری که مناطق یک و شش از مطلوبیت بهتری نسبت به سایر مناطق برخوردارند و مناطق 7 و 8 با صفر امتیاز از پایین­ترین میزان برخورداری از شاخص­های منتخب نسبت به دیگر مناطق قرار دارند. همچنین مناطق دو و سه با یک امتیاز و مناطق چهار و پنج با 2 امتیاز از نظر برخورداری از شاخص­ها در وضعیت مطلوبی نسبت به مناطق یک و شش به سر نمی­برند.