بررسی اثرات طرح هاي بهسازي و نوسازي بركيفيت محيطي مناطق اسكان غيررسمي شهرها (مطالعه موردي:كوي سجادیه شهر اراك)

نویسندگان

1 گروه شهرسازی دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

2 گروه شهرسازی دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

3 گروه شهرسازی دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

doi
10.71633/jshsp.2026.1104982
چکیده

نواحی شهری به عنوان مراکز اصلی رشد اقتصادی، اجتماعی در هر کشور با چالش­های مهمی همانند، تخریب فيزیكی و محيطی، محروميت اجتماعی، ناامنی، بيكاری، کمبود مسكن، ترافيک و حاشيه­نشينی که باعث کاهش کیفیت محیطی شهری می­شوند، روبرو هستند. سكونتگاه­های غير رسمی به عنوان یک معضل جهانی، در بيشتر کلان شهرهای ایران معلول فقر و زایيده­ی تحولات اقتصادی اجتماعی کشور می­باشند. که با نگاهی ریزبينانه به متن این سكونتگاه­ها،     می­توان کیفیت محیطی پایين در آن­ها را به سادگی تشخيص داد. هدف پژوهش حاضر بررسی اثرات طرح­های بهسازی و نوسازی برکیفیت محیطی اسکان غیر رسمی کوی سجادیه شهر اراک است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش به صورت توصیفی- تحلیلی است. در راستای جمع آوری اطلاعات و داده­های مورد نیاز پژوهش از منابع اسنادی و کتابخانه­ای مرتبط با پژوهش و با مراجعه میدانی و تکمیل پرسش نامه، اطلاعات مورد نیاز جمع آوری و با وارد کردن آن­ها در نرم­افزار SPSS و سپس آزمون تحلیل عاملی به تجزیه و تحلیل اطلاعات پرداخته شده است. قلمرو جغرافیایی این پژوهش، اسکان غیر رسمی كوي سجادیه شهر اراك است. یافته­ها حاکی از آن است که میزان موفقیت آمیز بودن انجام طرح­هاي بهسازي و نوسازي متوسط به پایین می­باشد. نتایج آزمون فریدمن نشان می­دهد که مهم­ترین عامل تاثيرگذار در ارتقاء كيفيت محيطی در روند بهسازي و نوسازي كوي سجادیه شهر اراك شاخص­های امکانات تاسيسات و تجهیرات شهری با عدد 90/4، و کم اهمیت­ترین عامل نیز ابعاد اقتصادی با عدد 91/1 بوده است. نتایج گویای این حقيقت است که مهمترین عامل مؤثر در ارتقاء کیفیت محیطی محله، مولفه"عامل کیفیت اقتصادی" از طریق ایجاد کاربری­های اشتغال­زا، بهبود وضعیت درآمدی ساکنین و ایجاد مشاغل خانگی در محله،"عامل کیفیت اجتماعی" از طریق چهار عامل بهبود روابط اجتماعی میان ساکنین، کاهش ناهنجاری­های اجتماعی، ترغیب به مشارکت در محله و ایجاد سرزندگی در محله و" عامل کیفیت زیست محیطی" از طریق سه مولفه بهبود نور و روشنایی، حذف ساختمان­های متروکه، بهبود نمای ابنیه و دیوار نویسی، بر ارتقاء كيفيت محيطی محله اثر گذاری بیشتری دارند.