آسیب شناسی نظام برنامه ریزی مسکن گروه های کم درآمد با رویکرد زیست پذیری در شهر کرمانشاه
نویسندگان
1 دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز
2 استادیار گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
3 گروه هنر و معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
4 دانشجوی دکتری، گروه شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، تبریز، ایران.
doi
10.71633/jshsp.2026.1214751چکیده
مسکن عنصری مرکزی است که قادر است توسعه اقتصادی، محیط زیست و رفاه اجتماعی را در دستیابی به جامعه و محیط زیست پایدار به یکدیگر پیوند دهد. پایداری با توسعه مسکن به دست می آید؛ به طوری که امکان ارتقای عدالت اجتماعی رشد تولیدات اقتصادی و ترویج حفاظت از محیط زیست، با برنامه ریزی ساخت، طراحی و مدیریت آن عملی شود . مسکن بهعنوان یکی از ارکان اصلی توسعه پایدار شهری، نقشی اساسی در ارتقای کیفیت زندگی و تحقق عدالت اجتماعی دارد. گروههای کمدرآمد بهدلیل محدودیتهای اقتصادی، ناپایداری درآمد، و دسترسی نابرابر به خدمات، بیش از دیگران در معرض آسیبهای مسکونی و محرومیت شهری قرار دارند. پژوهش حاضر با هدف آسیبشناسی نظام برنامهریزی مسکن گروههای کمدرآمد با رویکرد زیستپذیری در شهر کرمانشاه انجام شده است. رویکرد تحقیق تطبیقی بوده و با بهرهگیری از دادههای پیمایشی، دو پروژه مسکن مهر این شهر بهعنوان مطالعات موردی بررسی و مقایسه شدند. ابزار گردآوری دادهها پرسشنامه محققساخته بود که پایایی و روایی آن تأیید شد. دادهها با استفاده از نرمافزار SPSS و آزمون فریدمن تحلیل گردید. یافتهها نشان داد شاخصهای کالبدی-فیزیکی در اولویت نخست آسیبپذیری قرار دارند، سپس شاخصهای مدیریتی-نهادی، مطلوبیت و سازگاری، توسعه میانافزا و عدالت و تساوی بهترتیب در رتبههای بعدی قرار گرفتند. همچنین رعایت تراکم ساختمانی، شاخص اجتماعی، شاخص اقتصادی و شاخص اکولوژیکی-زیستی در پایینترین ردهها قرار داشتند. این نتایج بیانگر آن است که مهمترین چالشها در نظام برنامهریزی مسکن اقشار کمدرآمد کرمانشاه به ابعاد کالبدی و مدیریتی محدود نمیشود بلکه ضعف در رعایت تراکم، ناکافی بودن زیرساختهای اجتماعی، کاستیهای اقتصادی و بیتوجهی به ملاحظات زیستمحیطی نیز نقش تعیینکننده دارند. بر این اساس، ارتقای کیفیت زیستپذیری در این پروژهها نیازمند اقدامات چندبعدی است؛ از جمله بازنگری در ضوابط تراکم و طراحی شهری، تقویت مشارکت اجتماعی و محلی، تدوین سیاستهای حمایتی اقتصادی، و ادغام الزامات زیستمحیطی در فرایند برنامهریزی. نوآوری این تحقیق در بومیسازی شاخصهای جهانی زیستپذیری و بهکارگیری آنها در ارزیابی پروژههای مسکن مهر کرمانشاه است که میتواند بهعنوان الگوی ارزیابی در سایر شهرهای کشور بهکار رود. نتایج این پژوهش میتواند در سیاستگذاری و بهبود برنامههای مسکن اجتماعی مؤثر واقع شده و از تکرار کاستیهای مشابه در پروژههای آتی جلوگیری کند.
