فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

امروزه نواحی روستایی در مناطق مختلف جهان و کشور ایران تحت تأثیر عوامل مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دچار تحولات زیادی شده ‌است. تحولات مذکور هم در زمینه اجتماعی - اقتصادی و هم در زمینه کالبدی -فضایی می‌باشد. این تحولات به گونه‌ای می‌باشد که در برخی موارد ماهیت روستاها را دگرگون می‌سازد و ویژگی‌های اساسی نواحی روستایی را تغییر می‌دهد یا حتی از بین می‌برد. تحولات یاد شده هم جنبه مثبت و مفید و هم جنبه منفی و زیان‌بار دارند، در نتیجه این تحولات مواهب طبیعی و فرهنگ نواحی روستایی به کالایی تبدیل شده که خریدوفروش می‌شود. بدین ترتیب زمین‌های روستایی کاربری اقتصادی خود را از دست داده و به اصطلاح «کالایی» شده ‌است. پدیده «کالایی شدن» در نواحی روستایی پیراشهری نسبت به روستاهایی که فاصله بیشتری تا شهر دارند پررنگ‌تر است؛ زیرا روستاهای پیراشهری تحت تأثیر شهرهای اطراف خود قرار دارند و در اینجا رابطه متقابل شهر و روستا موجب تحولات زیادی در نواحی روستایی می‌گردد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل و سازوکارهای اثرگذار بر کالایی شدن زمین در ناحیه روستایی پیراشهری تهراندشت انجام شده است. این پژوهش با توجه به هدف آن کاربردی و از نظر روش، در راستای استراتژی استقرایی - قیاسی، کیفی بوده است. ابزار گردآوری داده‌ها با توجه به ماهیت پژوهش مصاحبه عمیق و روش نمونه‌گیری هدفمند بوده و برای تحلیل داده‌ها از تئوری زمینه‌ای استفاده شده ‌است. یافته‌های تحقیق نشان داد که نخست، پدیده کالایی شدن زمین به عنوان فرآیندی پیچیده تحت تأثیر مستقیم سیاست‌های نئولیبرالیسم و اقتصاد بازار آزاد است که زمین روستایی را در چارچوب منطق سود تعریف می‌کند. سپس زمین‌های روستایی در قالب عوامل موقعیت جغرافیایی، سازوکارهای نظام اقتصادی، مدیریت ناکارا و تغییر نگرش فرهنگی در معرض پدیده کالایی شدن قرار گرفته‌اند. پدیده کالایی شدن زمین در ناحیه روستایی تهراندشت پیامدهایی همانند تزاحم فضایی، نابرابری فضایی، تخریب محیط‌زیست و گسترش مصرف‌گرایی را به دنبال داشته است.