شناسایی و رتبه‌بندی شاخص‌های موثر در مکان‌یابی بهینه فضاها و اماکن ورزشی در سکونتگاه‌های شهری با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی فازی (FAHP)

doi
10.71648/jmobs.2025.1208229
چکیده

هدف از این تحقیق، شناسایی و اولویت‌بندی شاخص‌های اثرگذار بر مکان‌یابی کاربری‌های ورزشی شهری است. روش تحقیق از نوع توصیفی – پیمایشی است که با استفاده از مطالعه عمیق و مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با 28 نفر از خبرگان عرصه مدیریت ورزشی، محیط زیست، شهرسازی و پدافند غیرعامل اقدام به تدوین فهرست اولیه شاخص‌ها گردید. سپس از طریق تکنیک دلفی فهرست نهایی تدوین شد و در قالب پرسشنامه طیفی در اختیار خبرگان قرار گرفت. ضریب توافق کاپا در تحقیق حاضر برابر با 78/0 بود. به منظور اولویت‌بندی شاخص‌ها از روش سلسله مراتبی فازی (FAHP) استفاده شد. نتایج نشان داد که می‌توان چهار سطح (همسایگی، محله‌ای،‌ ناحیه‌ای و شهری) را برای استقرار کاربری‌های ورزشی در شهرها در نظر گرفت. همچنین، دو دسته معیار کلی و شانزده شاخص جزیی‌تر برای مکان‌یابی بهینه فضاها و اماکن ورزشی در سکونتگاههای شهری شناسایی شدند. معیار «محدودکننده» با وزن 654673/0 دارای درجه اهمیت بالاتری نسبت به معیار «پیشران» بوده است که وزنی برابر با 382304/0 داشته است. همچنین، از میان شاخص‌ها، بیشترین اهمیت متعلق به شاخص "کاربری‌های ناسازگار" با وزن 36223/0 و پس از آن، شاخص "قیمت زمین شهری" با وزن 32231/0 بوده است. کم‌اهمیت‌ترین شاخص نیز "جهت شیب" با وزن‌ 04082/0 بوده است. در نهایت، یافته‌ها بیانگر آن است که کاربرد این روش و انجام مکان‌یابی اصولی و علمی می‌تواند به کاهش هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی در شهرها کمک شایانی نماید.