فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

معماری خانه‌ها همواره به لحاظ کالبدی تحت تأثیر عوامل متعددی چون شرایط اجتماعی، فرهنگی، اقلیمی و معیشتی مردم شکل گرفته‌‌است. در پژوهش حاضر به بررسی مؤلفه‌های فرهنگی تأثیرگذار در شکل‌گیری ساختار کالبد خارجی فضاهای مسکونی در اقلیم سرد و کوهستانی پرداخته می‌شود. این مقاله به دنبال خوانش اثرگذاری نگرش فرهنگی بر پیکره‌بندی کالبد خارجی خانه‌های روستاهای مناطق سرد و کوهستانی ایران است. اهمیت پژوهش آنجاست که کالبد خارجی معماری در گذشته و در مناطقی که ساختار کالبدی گذشته خود را حفظ کرده است، تحت تأثیر عواملی چون فرهنگ و اقلیم شکل گرفته است و این در حالی است که در معماری کنونی ما دید معماران به بنا و ساختمان‌های مسکونی تنها تک ‌بعدی بوده و شاید تنها عامل اقلیم درنظر گرفته ‌شود. این تحقیق نشان می‌دهد که مؤلفه‌های فرهنگی نیز در معماری بسیار در شکل‌گیری ساختار کالبد خارجی خانه‌های روستایی حائز اهمیت بوده است. این پژوهش از نوع کیفی با روش توصیفی-تحلیلی است و جمع‌آوری مطالب مبتنی بر روش کتابخانه‌ای و مشاهدات میدانی و ثبت عینیات انجام شده است. در فرآیند تجزیه و تحلیل داده‌ها تلاش شده است تا مؤلفه‌های تأثیرگذار فرهنگی از جمله حریم‌خواهی، همبستگی و حمایت، اعتقادات و آداب‌و‌رسوم، تداوم سنت و پایداری، همنشینی اجتماعی، مهمان‌نوازی و صمیمیت، امنیت روانی اجتماعی، احترام به طبیعت، حس تعلق به مکان، راحتی و آسایش و سادگی و ساده‌زیستی بر مؤلفه‌های ساختار کالبدی فضاهای مسکونی از جمله چیدمان پلکانی، حیاط و فضای اشتراکی، مواد و مصالح بومی، فرم بام، جهت‌گیری بازشوها و پنجره‌ها و ابعاد آن‌ها، جهت‌گیری بنا، ضخامت دیوار‌های خارجی و مسیر دسترسی در سه روستای ماسوله، پالنگان و کندوان که در پهنه اقلیمی سرد و کوهستانی قرار دارند و به طور تصادفی انتخاب شده‌اند، بررسی شود. نتایج پژوهش حاکی از آن است که عوامل فرهنگی تأثیر بسزایی در شکل‌گیری ساختار کالبد خارجی خانه‌های روستایی در اقلیم سرد‌ و کوهستانی دارد.