تبیین چگونگی بازتاب نقش و نماد ماه در معماری ایران
نویسندگان
1 استاد گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استاد گروه زبانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
3 دانشجوی دکتری معماری، گروه معماری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
doi
10.71882/jisaud.2025.1191221چکیده
نقوش اسلیمی در تزئینات معماری و هنرهای وابسته، در دوران اسلامی به وفور استفاده می گردد؛ ازآنجایی که نقوش منحنی، در تزئینات معماری و هنری دوران باستان نیز دیده شده، لذا ریشه نقوش اسلیمی را در ایران باستان باید جستجو کرد. یکی از مقدسات و نمادهای معنوی مردمان ایران باستان «ماه» بوده ؛ این پژوهش با هدف بررسی جایگاه ماه در باورهای ایرانی و تحلیل ارتباط آن با نقوش اسلیمی در هنر و معماری، به دنبال پاسخ به این پرسشهاست: 1-ماه چگونه بهعنوان یک نماد معنوی، تداعی کننده حرکت و عروج بوده؟ 2 -چه ارتباطی بین نمادهای ماه و نقوش منحنی در تزئینات معماری و هنرهای وابسته وجود دارد؟3-نقوش منحنی در تزئینات معماری و هنرهای وابسته چگونه میتواند بعنوان تجسم بصری مفاهیم معنوی ماه باشد؟ روش تحقیق: بصورت کتابخانهای بوده و تحلیل دادهها به صورت کیفی انجام شده؛ جامعه آماری نقوش آثار هنری و معماری ایران باستان تا کنون می باشد. نتیجه تحقیق نشان می دهد: در اساطیر ایران، ماه تصفیه کننده تخم چارپایان، رویاننده گیاهان و بعنوان یکی از پایههای آسمانی و جایگاهی برای روحهای پرهیزکار و دریافت کنندهی فیض و نور مینوی شناخته شده است. در آیین مانوی ماه در تصفیه و صعود ذرات نور نقش دارد؛ به دلیل تغییرات دورهای ماه و نور ملایم و مهتابی، با ایدههای حرکت و تغییر که در اسلیمی نیز مشاهده می شود، مرتبط بوده است. ماه نماد حاصلخیزی، برکت بخشی، باروری و تجدید حیات مورد تقدیس بوده؛ گیاهانی چون نخل و جانورانی چون مار، حلزون، شاخ خمیده بز و گاو، بعنوان نماد و رمز ماه شناخته شده اند؛ طراحان با حذف یا اغراق در هر کدام از نمادهای ماه، همچنین با ترکیب اجزاء به خطوط منحنی دست یافتند و این حرکت منحنی به تدریج تکامل یافته و در دوران اسلامی به اوج خود رسیده و اسلیمی ها را شکل داده است.
