تبیین پدیدارشناسی لامکان در بناهای عمومی شهری، با تمرکز بر مراکز خرید شهر تهران (نمونه موردی: مرکز تجاری ارگ تهران)

نویسندگان

1 گروه معماری، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران.

2 گروه معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران

3 گروه معماری، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران.

4 گروه معماری، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران ایران.

doi
10.71882/jisaud.2026.1200736
چکیده

این تحقیق به تحلیل فرایند تبدیل فضاهای اجتماعی به نامکان در مراکز تجاری تهران می‌پردازد و مرکز خرید ارگ را به‌عنوان مطالعه موردی بررسی می‌کند. این مرکز خرید، نمونه‌ای بارز از فضاهای تجاری مدرن است که با طراحی و عملکرد خاص خود، تجربه‌ای متفاوت از فضا را برای کاربران به ارمغان می‌آورد. در دنیای معاصر، ظهور نامکان‌ها در فضاهای تجاری و عمومی به یکی از مسائل قابل‌توجه در مطالعات شهری تبدیل شده است. این پژوهش با هدف بررسی ویژگی‌های نامکان در مراکز خرید و تأثیر جهانی‌شدن بر شکل‌گیری آن‌ها انجام شده است. فضا، مکان و محیط را انسان می‌سازد و تمام اتفاقات زندگی بشر در همین مکان رخ می‌دهد که بستر شکل‌گیری هویت انسان و محل رشد تغییر رفتار بشر است. به نظر می رسد که فهم مجزای مکان و بی مکانی که از این رویکرد تقابلی ناشی می شود هنگامی مناسب بود که نوسازی و دیگر رویکردهای تجاری هدفمند به صورت مداوم نمای چشم اندازها را تغییر می دادند، ریشه داشتن که در گذشته امری رایج بود جای خود را به جا به جایی داده است.  روش تحقیق در این پژوهش در بخش کیفی، با استفاده از روش پدیدارشناسی و گراندد تئوری، تلاش شده است تا از طریق مصاحبه‌های عمیق و تحلیل داده‌ها، نظریه‌ای مبتنی بر داده‌ها شکل گیرد. در بخش کمی، با استفاده از پرسشنامه، داده‌های جمع‌آوری شده و با کمک نرم‌افزارهای SPSS و  Smart PLS، تحلیل‌های آماری و مدل‌سازی معادلات ساختاری انجام شده است. مرکز خرید ارگ تهران به عنوان نقطه ای عطف و تصویر جهانی شده به مشابهت های کلان شهرهای جهان، مصالح، رفتار، لباس، غذا آن ها را به مکان های مصرفی برای گردشگران به جای مکان های عمومی برای جامعه محلی تبدیل کند. نتایج این پژوهش درک عمیق تر و ابزارهای ارزیابی مکان در فضاهای تجاری را بیان  می کند.