ارزیابی تحقق‌پذیری مؤلفه‌های تبیین‌کننده‌ی شهر خلاق در کلان‌شهرهای ایران (نمونه موردی: کلان‌شهر تبریز)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

2 استادیارگروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.

3 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

doi
10.71882/jisaud.2026.1202782
چکیده

شهر خلاق یکی از رویکردهای مهم برنامه‌ریزی شهرهای امروزی در راستای مواجهه با مسائل و مشکلات متعدد آن‌ها و دست‌یابی به توسعه‌ی پایدار محسوب می‌گردد. در این راستا، اولین گام به‌منظور دست‌یابی به شهر خلاق ارزیابی تحقق‌پذیری مؤلفه‌های تبیین‌کننده‌ی این رویکرد می‌باشد و پژوهش حاضر با این هدف در کلان‌شهر تبریز نگارش شده است. روش تحقیق در پژوهش حاضر از نظر نوع آمیخته، از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت اکتشافی می‌باشد که در راستای تجزیه و تحلیل اطلاعات از مدل‌سازی معادلات ساختاری در نرم‌افزار آموس استفاده شده است. جامعه‌ی آماری تحقیق نیز شامل مدیران، مسئولان و نخبگان دانشگاهی می‌باشد که با توجه به مشخص نبودن تعداد جامعه‌ی آماری حجم نمونه با استفاده از روش کوهن 100 نفر تعیین شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد بیشترین تحقق‌پذیری در بین متغیرهای تبیین‌کننده‌ی شهر خلاق در کلان‌شهر تبریز به ترتیب مربوط به مؤلفه‌های سرمایه‌گذاری‌ها، خلاقیت افراد، فضای شهری خلاق و مدیریت استراتژیک با ضرایب 62/0، 42/0، 36/0 و 35/0 بوده است. در بین متغیرهای فرعی نیز بیشترین تحقق‌پذیری مربوط به مؤلفه‌های داشتن دانش پایه‌ای در ابعاد مختلف، سرمایه‌گذاری عقلانی (اختراعات و تکنولوژی‌ها)، سرمایه‌گذاری خلاق (سرمایه‌گذاری بر روی علم‌جویی) و سرمایه‌گذاری در اکوسیستم خلاق (نوآوران، کارآفرینان، فضای مناسب، آموزش و پرورش) و کمترین تحقق‌پذیری مربوط به متغیرهای قدرت رهبری، وجود محيط‌هاي حمايتي، ایجاد فضایی رقابتی برای شکوفایی خلاقیت و سیاست‌های عمومی یکپارچه و شفاف بر مبنای عدالت فضایی و اجتماعی می‌باشد. همچنین مقدار بحرانی مؤلفه‌های سرمایه‌گذاری‌ها و خلاقیت افراد بالای از 96/1 و مؤلفه‌های مدیریت استراتژیک و فضای شهری خلاق پایین 96/1 محاسبه شده است. بنابراین می‌توان گفت که در کلان‌شهر تبریز سرمایه‌گذاری‌های اولیه برای ایجاد شهر خلاق انجام گرفته و خلاقیت افراد نیز دارای پتانسیل بالایی می‌باشد. با این حال، مدیریت استراتژیک و اثربخش و فضای شهری بسترساز با کاستی‌های اساسی به‌منظور تحقق‌سازی شهر خلاق در کلان‌شهر تبریز مواجه هستند.