شناخت مؤلفههای مؤثر انعطافپذیری در پایداری محیطی خانههای مناطق گرم و خشک (مطالعه موردی: خانههای سنتی سمنان)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتري معماري، واحد بین الملل ارس، دانشگاه آزاد اسلامي، تبریز، ايران
2 استادیار گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاداسلامی، تبریز، ایران.
3 دانشیار گروه معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامي، تبریز، ايران
4 دانشیار گروه معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامي، تبریز، ايران
doi
10.71882/jisaud.2026.1213272چکیده
هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل مؤلفههای مؤثر انعطافپذیری در خانههای سنتی مناطق گرم و خشک با تمرکز بر شهر سمنان و ارزیابی نقش این مؤلفهها در ارتقاء پایداری محیطی سکونتگاهها بوده است. روش این تحقیق توصیفی- تحلیلی و با توجه به نوع آن کاربردی است. از روش کتابخانهای و با کمک از اسناد معتبر برای جمعآوری اطلاعات و جهت دستیابی به اهداف پژوهش از ابزارهای تحقیقاتی مانند پرسشنامه و مشاهده میدانی استفاده شده است. جامعه آماری جهت پاسخگویی به سؤالات پرسشنامه شهروندان ساکن در خانههای سنتی و خبرگان معماری شهر سمنان میباشند. شیوهی نمونهگیری از جامعه شهروندان بهصورت تصادفی ساده و خبرگان و متخصصین بر مبنای روش دلفی میباشد و از فرمول کوکران برای تعیین حجم نمونه جامعه پاسخگو استفادهشده است. در بخش میدانی، با طراحی پرسشنامهای استاندارد، دادههایی از 300 نفر از ساکنان خانههای سنتی گردآوری شد. این دادهها با روش رگرسیون خطی چندگانه تحلیل و ارتباط بین متغیرهای مستقل و وابسته شناسایی شد. نظرات 15 نفر از خبرگان معماری سمنان نیز با روش تحلیل سلسلهمراتبی (AHP) مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیلهای آماری نشان میدهد که هم ازنظر خبرگان و هم ساکنین انعطافپذیری اقلیمی بیشترین امتیاز را به دست آورده و مهمترین عامل در پایداری محیطی خانههای سنتی سمنان است. انعطافپذیری فضایی دومین عامل و انعطافپذیری فرهنگی سومین عامل مؤثر میباشند. یافتههای این تحقیق الگویی کاربردی برای معماری امروز ارائه میدهد؛ الگویی که با بهرهگیری از اصول انعطافپذیری سنتی، میتواند به طراحی مسکن پایدار، مقرونبهصرفه، زیست پذیر و متناسب با شرایط اقلیمی و اجتماعی مناطق گرم و خشک کمک کند.
