تحلیل تطبیقی مؤلفه های کیفیت کالبد بصری با روش نحو فضا به منظور بررسی حضورپذیری گردشگران در محیط های اجتماع پذیر (مورد پژوهش: مسجد امام و شیخ لطف الله اصفهان- مسجد الغدیر و شهرک غرب تهران)
نویسندگان
1 گروه معماری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 گروه معماری، دانشکده عمران معماری و هنر، علوم و تحقیقات، تهران، ایران
3 گروه معماری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
doi
چکیده
مساجد به عنوان نمادینترین فضاهای عمومی در فرهنگ اسلامی، همواره نقش محوری در شکلدهی به حیات اجتماعی و تعاملات جمعی ایفا کردهاند. این پژوهش با هدف تبیین مؤلفههای کیفیت کالبد بصری مؤثر بر حضورپذیری گردشگران، به تحلیل تطبیقی مساجد دوره صفوی اصفهان و مساجد معاصر تهران میپردازد. سوال اصلی پژوهش آن است که چه مؤلفههایی از کیفیت کالبد بصری، بیشترین تأثیر را بر حضور پذیری گردشگران در محیط های اجتماع پذیر مساجد دارند، و این مؤلفه ها چگونه در مساجد صفوی اصفهان و معاصر تهران نمود یافته اند؟ در پاسخ به این سوال، ضمن مقایسه تطبیقی میان دو بستر تاریخ و معاصر، میتواند به درک عمیق تری از رابطه میان کیفیت ادراکی فضا و رفتارهای جمعی در مساجد منجر شده و نتیجه راهکارهایی برای ارتقاء طراحی مساجد آینده فراهم آورد. روش تحقیق، رویکردی آمیخته است. شاخصهای فضایی شامل همپیوندی، اتصال بصری، عمق توپولوژیک و خوانایی بصری مورد سنجش قرار گرفتند. یافتهها نشان داد مساجد صفوی بهویژه مسجد امام، از برتری چشمگیری در شاخصهای کلیدی برخوردارند. مقادیر بالای همپیوندی و اتصال بصری در مسجد امام، حاکی از یکپارچگی فضایی بالا و خوانایی محیط است. در مقابل، مساجد معاصر مانند مسجد قدس، با همپیوندی پایین و عمق توپولوژیک بالا، فضایی گسسته ارائه میدهند. شناسایی دو الگوی طراحی متمایز در معماری اصیل از یافتههای نوآورانه این پژوهش است: الگوی شکوه جمعی در مسجد امام با خوانایی بسیار بالا و الگوی تمرکز عرفانی در مسجد شیخ لطفالله با خوانایی پایینتر.
