کاربرد فناوری‌های تصویربرداری پرتوی و کوانتومی در مطالعات آناتومیکی و فیزیولوژیک حیوانات

نویسندگان

1 گروه فیزیک، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران

2 گروه دامپزشکی، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران

3 گروه دامپزشکی، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران

doi
10.60833/ascij.2026.1233161
چکیده

تشخیص زودهنگام و دقیق بیماری‌ها در دامپزشکی نقش حیاتی در حفظ سلامت حیوانات، افزایش بهره‌وری دامداری و حفاظت از سلامت عمومی دارد. پیشرفت‌های اخیر در فناوری‌های تصویربرداری مبتنی بر پرتو و کوانتوم، امکان ارائه تصاویر غیرتهاجمی با وضوح بالا و اطلاعات ساختاری و عملکردی دقیق را فراهم کرده است. این فناوری‌ها با ارائه داده‌های دقیق از آناتومی و فیزیولوژی حیوانات، نه تنها روند تشخیص بیماری‌ها را تسریع می‌کنند، بلکه امکان پایش طولی وضعیت سلامت و ارزیابی اثربخشی درمان‌ها را نیز فراهم می‌سازند. علاوه بر این، استفاده از روش‌های غیرتهاجمی، نیاز به مداخلات جراحی یا نمونه‌برداری‌های مکرر را کاهش داده و رفاه حیوانات را بهبود می‌بخشد، که این امر اهمیت ویژه‌ای در مطالعات پیش‌بالینی و تحقیقات دامپزشکی دارد. در این مقاله، با استفاده از جستجوی نظام‌مند در پایگاه‌های علمی معتبر شامل PubMed، Scopus،ScienceDirect  و Google Scholar، مقالات منتشرشده بین سال‌های 2010 تا 2024 با کلیدواژه‌های مرتبط با تصویربرداری کوانتومی و پرتوی در دامپزشکی بررسی و تحلیل شدند. روش‌های سنتی مانند رادیوگرافی، CT،PET  و SPECT اطلاعات آناتومیک و عملکردی ارائه می‌کنند، اما محدودیت‌هایی مانند نیاز به بیهوشی، تابش یونیزان و تجهیزات تخصصی دارند. فناوری‌های نوظهور کوانتومی، شامل تصویربرداری با فوتون‌های درهم‌تنیده و سنسورهای الماسی، امکان تصویربرداری با دوز تابش کم و وضوح بالا را فراهم می‌کنند و کاربرد بالقوه در مطالعات پیش‌بالینی و پایش طولی بیماری‌ها دارند. مرور این فناوری‌ها مزایا، محدودیت‌ها و چشم‌اندازهای آینده آن‌ها در دامپزشکی را بررسی کرده و اهمیت ترکیب آن‌ها با هوش مصنوعی و توسعه دستگاه‌های قابل حمل برای بهبود تشخیص و مدیریت سلامت حیوانات را نشان می‌دهد.