اثرات استرس دوران بارداری موش‌های کوچک نژاد NMRI و نقش بیان ژن گیرنده گرلین هیپوکمپ در مقابله با اثرات پیش رونده افسردگی و اضطراب در زاده‌ها

نویسندگان

1 گروه زیست شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 گروه زیست شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 مرکز تحقیقات علوم اعصاب، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله (عج)، تهران، ایران

doi
10.60833/ascij.2026.1226667
چکیده

یکی از علل اصلی اختلالات رفتاری از قبیل افسردگی و اضطراب در فرزندان، استرس مادر در دوران بارداری است. هدف از تحقیق حاضر، بررسی اثرات استرس دوران بارداری بر سطح پلاسمایی هورمون گرلین و نقش احتمالی آن در مقابله با اثرات پیش رونده افسردگی در زاده­های نر و ماده می‌باشد. این پژوهش تجربی بر روی 4 گروه 8 تایی از موش‌های کوچک نژاد NMRI (زاده‌های نر و ماده مادران استرس دیده و زاده‌های نر و ماده مادران گروه کنترل) انجام گرفته است. برای القا استرس در مادران باردار گروه تجربی، از دستگاه شوک الگتریکی کف پایی، برای ارزیابی رفتارهای شبه افسردگی در زاده‌ها، از مدل شنای اجباری و بررسی اضطراب ذاتی از دستگاه میدان باز و ماز مرتفع بعلاوه ای استفاده شد. برای سنجش سطوح پلاسمایی هورمون گرلین از تست الایزا و برای بررسی دو فاکتور استرس و جنسیت از آزمون آنالیز واریانس دوطرفه استفاده شد. زاده­های نر و ماده مادران استرس دیده در آزمون شنای اجباری نسبت به زاده‌های مادران گروه کنترل افسردگی بیشتری از خود نشان دادند. میزان فعالیت حرکتی در زاده­ها نر و ماده مادرانی که شوک الکتریکی دریافت کردند نسبت به زاده­های نر و ماده گروه کنترل، به طور معنی­داری کاهش یافت. استرس دوران بارداری سبب افزایش غلظت پلاسمایی گرلین و هیپوکمپی گرلین در زاده‌های نر و ماده شد. بیان ژن گیرنده گرلین در هیپوکامپ زاده­های نر و ماده مادران استرس دیده نیز به طور معنی­داری بیشتر از زاده‌های گروه کنترل بود. رابطه مثبتی بین محتوای پلاسما و هیپوکامپ گرلین و رفتارهای شبه افسردگی در گروه‌های تحت استرس وجود داشت. القا استرس شوک الکتریکی به مادران باردار، منجر به کاهش فعالیت حرکتی به عنوان شاخص اضطراب ذاتی، بروز رفتارهای شبه افسردگی و افزایش میزان بیان ژن گیرنده گرلین در زاده­ها می‌شود. هورمون گرلین به عنوان یک نوروترنسمیتر نورواندوکرینی در پاسخهای رفتاری در برابر عوامل استرس زا عمل کرده و اثرات استرس را کاهش میدهد. سنجش و ارزیابی گرلین ممکن است نقش تعیین کننده ای در درمان بیماران مبتلا به اضطراب و افسردگی را پیش بینی کند.