فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه و هدف : اهمیت محیط زیست در زندگی روزمرۀ بشر به‌گونه‌ای است که در جزئی‌ترین تا کلی‌ترین امور مربوط به انسان دارای نقش اساسی است. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های مختص انسان که هم از محیط زیست متأثر می‌شود و هم در حفظ و یا زوال محیط زیست نقشی پررنگ دارد زبان است. محیط زیست در لایه‌های متفاوت واژگانی، صرفی و نحوی زبان تأثیر می‌گذارد و سبب شکل‌گیری انگاره‌های ذهنی‌ای می‌شود که به نوبۀ خود نگرش‌های متفاوتی نسبت به محیط زیست را در ذهن گویشوران خلق می‌کند. در بخش واژگان زبان، جای‌نام‌ها به‌لحاظ طرز تلقی گویشوران یک زبان نسبت به محیط زیست قابل اعتنا هستند. در میان جای‌نام‌ها نیز نام مناطق مسکونی که بخشی از زیست‌بوم اصلی انسان را تشکیل می‌دهند و جنبه‌های متفاوتی از محیط فرهنگی و زیستی انسان در آن نمود می‌یابد به‌لحاظ تأثیر محیط زیست در انتخاب آنها درخور توجه‌اند. روش بررسی : در این تحقیق، گردآوری اطلاعات و داده‌ها با روش کتابخانه‌ای و با استفاده از متون مرتبط انجام گرفته‌ و داده‌ها با روشی توصیفی و تحلیلی بررسی شده‌اند. یافته‌ها : یافته‌های این تحقیق نشانگر آن است که در انتخاب نام مناطق مسکونی در ایران، محیط زیست طبیعی نقشی اساسی داشته و همین امر نشان‌دهندۀ دغدغه‌های ذهنی گزینندگان و به‌کاربرندگان این نام‌ها نسبت به محیطی بوده‌است که در آن زندگی می‌کرده‌اند. در عین حال این رویکرد در انتخاب نام مناطق مسکونی می‌تواند به‌طور غیرمستقیم منجربه توجه به محیط زیست و حفظ و پایداری آن شود. بحث و نتیجه‌گیری : نام‌های مناطق مسکونی علاوه‌بر آنکه به‌لحاظ زبانی درخور توجه‌اند به‌لحاظ زیستی‌محیطی نیز شایستۀ بررسی و تحلیل هستند، چراکه بسیاری از واژه‌هایی که در ساخت نام مناطق مسکونی به‌کار می‌روند متأثر از شرایط جغرافیایی، زیستی و سایر مؤلفه‌های فرهنگی و اجتماعی هستند. ازآنجاکه این نام‌ها برپایۀ فرهنگی شکل می‌گیرند که خود تابع محیطی است که گویشوران در آن زندگی می‌کنند، با بررسی آنها می‌توان تأثیر جغرافیا و محیط زیست را در شیوۀ نام‌گذاری‌ آنها بازشناخت و از این طریق اشتراکات و افتراقات فکری مردم ساکن در یک ناحیه را مشخص کرد. از همین رو می‌توان گفت که فراوانی واژه‌هایی چون آب، رود، کوه، جنگل، و نام‌های گونه‌های گیاهی و جانوری در نام مناطق مسکونی مصداق روشنی است بر اهمیت محیط زیست برای ایرانیان. داده‌های بررسی‌شده نشان می‌دهد که رویکرد بوم‌محورانه در انتخاب نام‌های مناطق مسکونی ایران رویکرد غالب است.