فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه و هدف: امروزه کشاورزی و استفاده بیش از اندازه از کودهای شیمیایی و سموم در مناطقی که فعالیت کشاورزی در سطح گسترده‌ای انجام می‌شود منجر به تغییر کیفیت آب رودخانه‌ها شده است. کودها و سموم کشاورزی مهم‌ترین آلاینده‌های غیرمتمرکز در منابع محدود آب شیرین محسوب می‌شوند. با توجه به اهمیت و وضعیت بحرانی آب در ایران، در این پژوهش روند تغییرات آلودگی شیمیایی رودخانه شور در اثر ورود پساب‌های کشاورزی در دو فصل پر آب و کم آب مورد بررسی و مطالعه قرار گرفت. روش بررسی: نمونه‌ها طی مدت 6 ماه و در 8 مرحله زمانی از 5 ایستگاه در طول مسیر رودخانه برداشت و در مجموع تعداد 80 نمونه و 20 فاکتور فیزیکی و شیمیایی اندازه‌گیری و بررسی شد. داده‌ها با استفاده از نرم افزار MINITAB و آزمون‌های ANOVA وTwo-Sample T مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفتند. یافته‌ها: نتایج نشان داد میانگین غلظت برخی از پارامترها برای ایستگاه 1 که کمتر تحت تاثیر پساب‌های زراعی است در دو فصل پرآب و کم آب به ترتیب برای آرسنیک 4/20، 7/24، کادمیوم1/4، 08/9، جیوه 17/0، 8/0، نیترات 8/14، 2/25، نیتریت 005/0، 04/0و فسفات 47/1، 4/1 میلی‌گرم در لیتر و در ایستگاه 4 که بیشتر تحت تاثیر پساب‌های زراعی قرار داشته در دو فصل پرآب و کم آب به ترتیب برای آرسنیک مقادیر 8/55، 7/82، کادمیوم 4/6، 5/14، جیوه 62/0، 8/1، نیترات 8/53، 3/80، نیتریت 25/0، 15/0 و فسفات 2/9، 1/13 میلی‌گرم در لیتر بوده است. بحث و نتیجه گیری: تجزیه و تحلیل‌های آماری و افزایش غلظت پارامترها در ایستگاه 4 نسبت به ایستگاه 1 نشان داد که پساب‌های زراعی به‌وضوح بر روی افت کیفیت فیزیکی و شیمیایی آب رودخانه تاثیرگذار بوده‌اند. نتایج هم‌چنین نشان داد که غلظت پارامترها در فصل کم آب به دلیل نبود بارش، کاهش دبی رودخانه و افزایش عملیات کوددهی نسبت به فصل پرآب بیشتر است. از نظر مقدار و غلظت بیشتر پارامترها بین ایستگاه پنجم که برای بررسی قدرت خودپالایی رودخانه انتخاب شده بود و ایستگاه چهارم که آلوده ترین ایستگاه بود، تفاوت معناداری وجود نداشت و به نظر می‌رسد رودخانه به دلیل کاهش نزولات جوی و تغییرات آب و هوایی به سمت شرایط خشکی و استفاده بیش از حد از آن برای آبیاری زمین‌های کشاورزی ظرفیت خودپالایی قابل توجهی ندارد. پایش مستمر آب رودخانه از نظر کیفی، اجرای عملیات آبخیزداری در حوزه رودخانه و نظارت دقیق بر توزیع و مصرف کودهای شیمیایی و آفت‌کش‌ها می‌تواند به عنوان راهکارهایی مناسب برای کاهش آلودگی آب این رودخانه مطرح باشد.