فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در بسیاری از مطالعات جامعه‌شناسی محیط‌زیست، بر هماهنگی و همسویی میان نگرش و رفتار زیست‌محیطی تأکید شده و آن را مسلّم فرض نموده‌اند؛ در این بررسی‌ها، احتمال وجود دوگانگی در نگرش و رفتار زیست‌محیطی موردتوجه قرار نگرفته است و نوع نگرش زیست‌محیطی را تعیین‌کننده اساسی نوع رفتار زیست‌محیطی فرد دانسته‌اند. در این مقاله سعی بر آن است تا با مرور رویکردهای غالب جامعه‌شناسی محیط‌زیست به روش اسنادی، عوامل مؤثر بر شکل‌گیری شکاف و دوگانگی میان نگرش و رفتار زیست‌محیطی استخراج گردند. با بررسی اشتراکات رویکردهایی که به این دوگانگی و عوامل مؤثر بر آن پرداخته‌اند، درنهایت، بر سه دسته از عوامل جمعیت شناختی، عوامل بیرونی (مانند عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی) و عوامل درونی (مانند تقویت، دانش زیست‌محیطی، آگاهی، ارزش‌ها و نگرش‌ها، احساسات، اولویت‌ها) در راستای تبیین رفتار زیست‌محیطی و نیز توجیه دوگانگی نگرش و رفتار زیست‌محیطی تأکید شده است. درنهایت، می‌توان ادعا کرد که نگرش مسئولانه زیست‌محیطی به‌عنوان یک عامل درونی در کنار عوامل همسو با این نوع نگرش، منجر به شکل‌گیری رفتار مسئولانه زیست‌محیطی در افراد خواهد شد. چکیده بلند:بیان مسئلهنگاه مسئولانه نسبت به محیط‌ زیست و توجه ویژه به مسائل زیست‌محیطی از نشانه‌های شاخص بسیاری از جوامع قرن بیست و یکم است (Nik Ramli and Mohammad, 2012). محققان بر این باورند که رفتار مسئولانه زیست‌محیطی که ناشی از نگرش‌های مسئولانه در قبال محیط‌زیست باشد، یکی از عناصر کلیدی در فرایند توسعه پایدار جوامع مدرن و درحال‌توسعه است و افزودن دانش و آگاهی انسان درباره محیط‌زیست و مسائل پیرامون آن، منجر به رفتار مسئولانه‌تر انسان‌ها در قبال محیط‌زیست می‌گردد (Kaiser et al,1999).در این مقاله، تلاش بر این است که با تمرکز بر رویکردهای جامعه‌شناختی در حوزه محیط‌زیست، جهت‌گیری هرکدام از آن‌ها درباره رفتار زیست‌محیطی موردتوجه قرارگرفته و مشخص گردد که وجود دوگانگی نگرش و رفتار تا چه اندازه در هرکدام از رویکردهای جامعه‌شناسی محیط‌زیست موردتوجه واقع‌شده است؛ بنابراین، سؤالی که این پژوهش در پی پاسخ به آن است، این است که در رویکردهای نظریِ جامعه‌شناسی محیط‌زیست، ارتباط میان نگرش و رفتار زیست‌محیطی چگونه تبیین شده است و در صورت بروز شکاف و دوگانگی میان این دو، چه عواملی می‌توانند وجود دوگانگی نگرش- رفتار زیست­‌محیطی را تبیین کنند؟ روش­شناسی پژوهشهدف از این مطالعه مرور رویکردهای جامعه ­شناسی محیط‌زیست با موضوع تبیین نگرش و رفتار زیست­محیطی افراد است. این مقاله بر آن است تا با استفاده از روش اسنادی و استفاده منظم و نظام­مند از داده ­های اسنادی، به کشف، استخراج و طبقه ­بندی و ارزیابی مطالب (صادقی و عرفان­ منش، 1394) مرتبط با رویکردهای جامعه ­شناسی محیط‌زیست درباب نگرش و رفتار مبادرت نماید. این پژوهش به دنبال یافتن خط سیر یا فرایند تکوینی نظریات زیست‌محیطی نگرش و رفتار است؛ بنابراین، مقالات، کتاب ها و طرح ­های پژوهشی منتخب مربوط به موضوع مورد نظر را موردتوجه قرار داده و یافته ­های آن­ها را مورد تمرکز و ارزیابی قرار داده است. نتیجه‌گیریبا بررسی اشتراکات رویکردهایی که به دوگانگی اجتماعی نگرش- رفتار زیست‌محیطی و عوامل مؤثر بر آن پرداخته‌اند، در نتیجه، بر سه دسته از عوامل جمعیت شناختی، عوامل بیرونی (مانند عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی) و عوامل درونی (مانند تقویت، دانش زیست‌محیطی، آگاهی، ارزش‌ها و نگرش‌ها، احساسات، اولویت‌ها) در راستای تبیین رفتار زیست‌محیطی و نیز توجیه دوگانگی نگرش و رفتار زیست‌محیطی تأکید شده است. درنهایت، می‌توان ادعا کرد که نگرش مسئولانه زیست‌محیطی به‌عنوان یک عامل درونی در کنار عوامل همسو با این نوع نگرش، منجر به شکل‌گیری رفتار مسئولانه زیست‌محیطی در افراد خواهد شد. پیشنهادات کاربردیمی ­توان گفت منشأ دوگانگی نگرش و رفتار زیست­محیطی، نادیده گرفته شدن عوامل موقعیتی و جمعیت شناختی و دیگر عوامل درونی توسط پژوهشگران این حوزه است و جامعه شناسی محیط‌زیست بایستی اثر متقابل و پیچیده میان عوامل و ساختارها، در سطوح مختلف را در نظر بگیرد. در مطالعه ساختارها نباید از انسان غافل شد و همین­طور مطالعه روانشناختی و تک­بُعدی رفتار بشر نیز قابل دفاع نیست.