خوانش رویارویی هرمزد و اهریمن در بندهش از دیدگاه «نظم» و «آشوب» بر پایة نشانهشناسی فرهنگی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری ادبیات حماسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران
2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران
3 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران
4 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران
doi
چکیده
دوگانههای «نظم» و «آشوب» کارکردی کلیدی در تولید معنا و تفسیر فرهنگ در نشانهشناسی فرهنگی دارند. نشانهشناسی فرهنگی، فرهنگ و قلمرو آن را، متنی سرشار از نشانه میداند که از طریق این نشانهها میتوان سازوکار و عملکرد آن فرهنگ را بررسی کرد. مفاهیم نظم و آشوب در « بندهش » به عنوان متنی اسطورهای ـ دینی، نقشی ساختاری در سازوکار خلقت، توصیف جهان و جایگاه انسان دارد. نظم در بندهش که از آن به عنوان آفرینش هرمزدی یاد میشود به مشابۀ نظام نشانهای به جهان، معنا میبخشد. از سوی دیگر آشوب اهریمنی و رویارویی او با هرمزد به عنوان یک نظام نشانهای در تقابل با نظم، قرار دارد. تعامل نظم به عنوان عنصر ایجابی و سازنده با آشوب که عنصری سلبی و ویرانگر است به تولید معنا و خلق مفاهیم پیچیده میانجامد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر مطالعات کتابخانهای به خوانش نقش محوری این دو نیروی متضاد به عنوان نمادهایی از نظم و آشوب در اساطیر و تفکّر فرهنگ ایران باستان میپردازد. نتایج این پژوهش نشان میدهد که آفرینش جهان در اساطیر یونانی، بابلی، شمال اروپا و اقوام آمریکایی بر ساختار آشوب بنا شده، اما در اساطیر مزدایی و در بندهش ، آفرینش برپایه نظم نهاده شده و آشوب، عارض بر نظم است.
