مبانی شفافیت قانون‌گذاری از دیدگاه قرآن، روایات و حکمرانی خوب

نویسندگان

1 دانشیار گروه آموزشی حقوق عمومی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 سازمان اداری و استخدامی کشور، رئیس امور حقوقی و مجلس

3 استاد تمام حقوق عمومی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران

4 عضو هیئت علمی دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران

doi
10.30495/qsf.2022.695173
چکیده

شفافیت، به‌معنی آشکار بودن و در دسترس بودن اطلاعات جهت بررسی و نظارت، از موضوعات محوری در حکومت‌داری، تصمیم‌گیری و وضع قوانین است. در اندیشه‌ی سیاسی اسلام، مردم‌سالاری دینی بر آرای خام و ناآگاهانه‌ی مردم استوار نیست، بلکه جوهر آنرا آگاهی مردم شکل می‌دهد و وظیفه‌ی حاکم اسلامی به‌عنوان امانتدار مردم این است که مسائل جامعه را به‌گونه‌ای شفاف و صادقانه با مردم درمیان گذارد. شفافیت در حکومت‌های مردم‌سالار به‌‎قدری اهمیت دارد که دسترسی آزادانه به اطلاعات و علنی بودن آن شرط اول مقابله با فساد و پاسخگویی مقامات به‌حساب می‌آید. در این تحقیق به‌دنبال شناخت رویکرد اسلام به مقوله‌ی شفافیت هستیم؛ و بدین نتیجه رسیدیم که شفافیت حکومت اسلامی جزو مقوله‌‌های مورد توجه در آموزه‌‌های دینی است؛ به‌نحوی که سنت و سیره‌ی معصومین نیز بر آن صحه گذاشته و آثار متعدد آن در جای‌جای دین مورد تأکید قرار گرفته است. همچنین هم در مولفه‌های حاکم بر نظریه حکمرانی خوب و هم در تاکیدات قرآن و روایات، شاخص شفافیت از ملزومات حکومت‌داری و تشریع قوانین لازم برای اداره جامعه به شمار می‌آید.