فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف : خشکی یکی از مهمترین تنش­های غیرزیستی است که می­تواند اثرهای مخرب شدیدی روی رشد و عملکرد گیاهان داشته باشد. اندوفیت­ها ریزسازواره­های مفیدی هستند که می­توانند نقش مهمی در بقا و حفاظت از گیاهان در برابر تنش­های غیرزیستی ازجمله خشکی ایفا کنند. تنش خشکی می‌تواند رشد، نمو و عملکرد گیاهان را کاهش دهد. اندوفیت­های قارچی به‌عنوان یکی از انواع ریزسازواره‌های همزیست با گیاهان، نقش مهمی در بهبود رشد و عملکرد گیاهان میزبان خود دارند. با توجه به مشکلات روز­افزون کم­آبی در ایران و نیاز به شناخت تیمارهای بیولوژیک برای تعدیل و افزایش تحمل گیاهان به تنش خشکی، این مطالعه به­منظور بررسی اثر اندوفیت قارچی Aspergillus niger جدا شده از گیاه کلپوره ( Teucrium polium L.) در بهبود رشد گیاه آویشن باغی ( Thymus vulgaris L.) تحت شرایط تنش خشکی انجام شد. مواد و روش­ها: در این آزمایش، بذرهای ضدعفونی شده آویشن در سینی­های حاوی پیت­ماس اتوکلاو شده کشت و پس از دو ماه به گلدان منتقل شدند. پس از شش ماه، در سه مرحله به‌طور هفتگی اندوفیت قارچی A. niger ، به گیاهان آویشن تلقیح شدند. برای تلقیح اندوفیت قارچی A . niger به گیاهان، ابتدا با استفاده از لام نئوبار اسپورهای موجود در هر پتری‌دیش شمارش و با غلظت تقریباً 10 6 × 1 اسپور در هر واحد تشکیل کلنی بر میلی‌لیتر (CFU/ml) آماده و بعد به‌صورت محلول­پاشی به اندام‌های هوایی (به میزان 10 میلی­لیتر) و تزریق به خاک اطراف ریشه (به میزان 5 میلی­لیتر) اعمال شدند. برای اطمینان از حضور اندوفیت‌ها پس از گذشت یک ماه از محلول‌پاشی، آزمون استقرار اندوفیت قارچی A. niger در گیاه انجام شد و بعد از آن تنش خشکی به­روش وزنی به­مدت سه ماه اعمال گردید و بعد صفات مورفولوژیک، فیزیولوژیک و بیوشیمیایی گیاه آویشن باغی ارزیابی گردید. آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار انجام شد. فاکتور اول شامل چهار سطح تنش خشکی (100، 75، 50 و 25 درصد ظرفیت مزرعه) و فاکتور دوم تلقیح اندوفیت قارچی در دو سطح (عدم تلقیح (شاهد) و تلقیح با اندوفیت قارچی A. niger ) بود. یافته ­ها: تنش خشکی منجر ­به کاهش معنی‌دار ارتفاع گیاه، وزن ­تر اندام هوایی، وزن خشک اندام هوایی، وزن­ تر ریشه، وزن خشک ریشه، کلروفیلa، کلروفیل b، کاروتنوئید و محتوای نسبی آب برگ شد. با این‌حال، تحت تنش خشکی شدید (25 درصد ظرفیت زراعی)، تلقیح آویشن با اندوفیت قارچی A . niger باعث افزایش معنی‌دار ارتفاع گیاه به­میزان (18/39 درصد) ، وزن ­تر اندام هوایی (92/78 درصد) ، وزن خشک اندام هوایی (27/58 درصد) ، وزن ­تر ریشه (25/74 درصد) ، وزن خشک ریشه (56/74 درصد) ، کلروفیل a (40/8 درصد) ، کلروفیل b (16 درصد) ، کاروتنوئید (12/32 درصد) و محتوای نسبی آب برگ (50 درصد) نسبت ­به شاهد و کاهش اثرهای منفی تنش خشکی ‌گردید. همچنین، حضور اندوفیت قارچی A . niger در برابر عدم حضور آن در شرایط تنش خشکی، منجر ­به افزایش میزان پرولین (72/13 درصد) ، قند محلول (43/16 درصد) و کاهش مالون­دی آلدئید (45 درصد) نسبت ­به شاهد شد. نتیجه ­گیری: این مطالعه اثر مثبت تلقیح گیاهان آویشن با اندوفیت قارچی A. niger ، بر ویژگی‌های کمی و کیفی شامل: ارتفاع گیاه، وزن ­تر اندام هوایی، وزن خشک اندام هوایی، وزن ­تر ریشه، وزن خشک ریشه، محتوای نسبی آب برگ، کلروفیل a، کلروفیل b، کاروتنوئید، پرولین، قند محلول و مالون­دی آلدئید را در آویشن نشان داد. این پژوهش نشان داد که استفاده از اندوفیت قارچی A . niger می‌تواند بهبود قابل توجهی در رشد گیاهان و کاهش اثرهای منفی تنش خشکی داشته باشد. بنابراین، به­دلیل اثر ترکیبات بیولوژیکی از منبع طبیعی، در شرایط تنش شدید، توصیه می‌شود که محلول­پاشی با استفاده از اندوفیت قارچی A. niger در مرحله رشد رویشی، به­مدت سه هفته و در سه مرحله انجام شود.