فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جزیره حرارتی شهری به منطقه‌ای اطلاق می‌شود که در آن دما به‌طور قابل‌ملاحظه‌ای افزایش یافته و پیامدهای منفی فراوانی به همراه دارد. این پژوهش با هدف بررسی رابطه بین جزیره گرمایی شهر تهران با عناصر آلاینده جوی در بازه زمانی ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴ انجام شده است. برای نمایش جزیره حرارتی، از داده‌های دمای سطح زمین ماهواره مودیس تررا در پلتفرم گوگل ارث انجین بهره گرفته شد. در این بستر، وضعیت کاربری اراضی منطقه مورد مطالعه نیز تحلیل گردید و با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای لندست 8، شاخص NDVI محاسبه شد تا نمایی از وضعیت پوشش گیاهی منطقه به‌دست آید. سپس، وضعیت آلاینده‌های جوی مؤثر بر شدت و گسترش جزیره حرارتی، شامل بخار آب، دی‌اکسید گوگرد، دی‌اکسید نیتروژن، متان، ازن و عمق نوری آئروسل، از داده‌های ماهواره سنتینل 5 استخراج و پردازش شد. به‌منظور ارزیابی ارتباط این متغیرها با دمای سطح زمین، ضریب تعیین و همبستگی برای ۵۰۰ نقطه تصادفی محاسبه گردید. نتایج نشان داد که میانگین دمای سطح زمین از غرب به شرق تهران افزایش یافته و در مرکز و جنوب شرقی شهر، هاله حرارتی با میانگین دمای بالای ۱۶ درجه سانتی‌گراد شکل گرفته است. تراکم بالای مناطق مسکونی و آلودگی ناشی از حمل‌ونقل در نواحی شرقی و جنوبی، از عوامل اصلی شکل‌گیری و تشدید این پدیده به‌ شمار می‌آیند. از میان عوامل مورد بررسی، بخار آب با ضریب همبستگی مثبت و معنادار ۶۴۸/۰ بیشترین تأثیر را بر افزایش دمای محلی داشته و دی‌اکسید گوگرد و دی‌اکسید نیتروژن نیز تأثیرات قابل‌توجهی بر دما نشان داده‌اند. در مقابل، پوشش گیاهی نقش مهمی در تعدیل دما ایفا کرده است. همچنین بررسی سایر آلاینده‌ها همچون آئروسل، متان و ازن نشان داد که این گازها تأثیر کمتری بر دمای محلی دارند.