رویکرد نوین در اصلاح و ارائه سامانه طبقه‌بندی هوای شرجی برای ایران (با معرفی برنامه کامپیوتری طراحی‌شده تعیین هوای شرجی ایران)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه آب و هواشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 استاد آب و هواشناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبيل، ايران

3 دانشيار، گروه آب و هواشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.71740/ges.2024.979189
چکیده

تغییر در وضعیت آب و هوا تاثیر معنی‌داری برسلامت انسان دارد. هرچندکه نظرات متفاوتی درمورد میزان دمای مناسب برای راحتی انسان وجود دارد، اما اکثریت پژوهشگران، درجه حرارت‌های بین 18 الی 21 درجه سلسیوس را برای آسایش اقلیمی مطرح می‌کنند. در دو حالت این آسایش بهم می‌خورد، حالت اول رخداد دمای پائین همراه با باد شدید و حالت دوم همزمانی شرایط جوی گرم ومرطوب سبب هوای شرجی (Humidex) می‌شود. پدیده شرجی در کشور با شاخص‌هاي برگرفته از منابع خارجی با محاسبه فشار بخارآب جزئي انجام می‌شود. این در حالی است که پژوهشگران، به دشواری به آمار فشار بخارآب‌جزئي روزانه ایستگاه هواشناسی کشور دسترسی دارند و براین اساس لازم است فرمول جدیدی برای محاسبه هوای شرجی به صورت ماهیانه معرفی گردد. این پژوهش با هدف ارائه یک روش بومی شده برای تمامی نواحی اقلیمی ایران انجام و در آن هوای شرجی با کمترین داده‌های هواشناسی، در قالب یک فرمول کوتاه و آسان تعیین می‌گردد. برای درک بهتر، اقلیم‌نما و نمودار تخصصی شدت هوای شرجی درکنار یک نرم‌افزار، طراحی و از سایت (weather5.ir)  قابل دسترسی می‌باشد دراین تحقیق با محاسبه همبستگی بین دما و رطوبت نسبی در 325 ایستگاه سینوپتیک کشور طی دوره آماری30 ساله (1370-1399)، هوای شرجی در یک فرمول تجربی برآورد و سپس نقشه شرجی با شدت ضیف، متوسط و شدید برای ایران ترسیم گردید. نتایج این تحقیق جدید و بومی شده نشان داد پدیده شرجی به دلیل عامل ارتفاع، اختلاف دما، رطوبت و نزدیکی به منبع رطوبی در سواحل جنوب و سپس سواحل شمال کشور از بیشترین فراوانی، شدت و تداوم برخوردار است. این مناطق باتوجه به تمرکز بالای جمعیتی، نیازمند مطالعات جامع در زمینه شرایط محدودکننده شرجی هستند، اما در سایر نقاط کشور شرایط هوای شرجی وجود ندارد و حتی چنانچه شرایط همزمانی رطوبی و دمائی بالائی نیز داشته باشند، صرفاً در آستانه شرجی ضعیف قرار می‌گیرند.