فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نیمه غربی ایران به دلیل نزدیکی به منابع اصلی گرد و غبار در عراق و بیابان‌های سوریه و عربستان سعودی، به‌ویژه در برابر رویدادهای مکرر و شدید گرد و غبار آسیب‌پذیر است. این پژوهش با هدف شناسایی شدیدترین طوفان‌های گرد و غباری رخ داده در 16 ایستگاه سینوپتیک نیمه غربی که دید افقی در آن صفر متر و سرعت باد حداقل 15 متر بر ثانیه بوده است، انجام گرفت. برای شناسایی کانون گرد و غبار طوفان‌ها نیز از داده‌های MERRA-2 و شاخص‌های DCMD و DSMC نیز استفاده شد. داده‌های 74 ساله (2024-1951) نشان می‌دهد که طوفان‌های گرد و غباری بسیار شدید در نیمه غربی ایران از الگوی زمانی نامنظمی برخوردارند. بیشترین فراوانی این رخداد در سال‌های ۱۹۵۳ (۴ مورد)، ۱۹۶4 (۴ مورد) و 1965 (۳ مورد) رخ داده است و دهه 1960 با 12 رخداد، فعال‌ترین دهه محسوب می‌شود. تحلیل داده‌ها نشان داد که ایستگاه‌های کم‌ارتفاع مانند آبادان و اهواز بیشترین تأثیر را از این طوفان‌ها پذیرفته‌اند. این رویدادها عمدتاً با شرایط اقلیمی خاصی (دوره‌های خشکسالی) و تغییرات الگوهای فشار جوی همراه بوده‌اند. الگوی ماهانه وقوع، دو اوج مشخص در ماه‌های مارس و سپتامبر را نشان می‌دهد که بیانگر اهمیت ویژه دوره‌های انتقالی فصلی است. ویژگی‌های همدیدی الگوهای مولد این طوفان‌ها همراهی سیستم‌های جوی ناپایدار و وزش بادهای شدید با جهت‌های خاص است و بیش از دو سوم طوفان‌ها با نفوذ سامانه‌های مدیترانه‌ای و تقویت بادهای شمال غربی مرتبط بوده‌اند. یافته‌های این پژوهش بر ضرورت توسعه سیستم‌های هشدار زودهنگام، مدیریت یکپارچه و برنامه‌ریزی منطقه‌ای تأکید دارد. احیای تالاب‌ها، کنترل کانون‌های گردوغبار و طراحی سازه‌های مناسب با توجه به ویژگی‌های محلی از جمله راهکارهای پیشنهادی است.