فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تحولات ناشی از فناوری‌های نوین اطلاعاتی و ارتباطی، مدیریت شهری را به سمت الگوی «شهر هوشمند» سوق داده است؛ الگویی که فراتر از بعد فناورانه، پیامدهای حقوقی و اجتماعی گسترده‌ای برای شهرداری‌ها و شهروندان به همراه دارد. شهرداری‌ها در فرآیند هوشمندسازی، به متولی اصلی گردآوری و پردازش داده‌های شهری بدل شده‌اند؛ داده‌هایی که غالباً واجد ابعاد شخصی و عمومی‌اند و نقض آن‌ها می‌تواند منجر به تضییع حقوق بنیادین شهروندان، به‌ویژه حریم خصوصی گردد. این در حالی است که نظام حقوقی ایران فاقد قانون جامع در زمینه مالکیت داده‌ها و مسئولیت مدنی ناشی از بهره‌برداری نادرست از آن‌هاست. مقاله حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و رویکرد اسنادی، به واکاوی ابعاد حقوقی و الزامات قانونی شهرداری‌ها در بستر شهرهای هوشمند پرداخته و نظریه‌های سنتی مسئولیت مدنی همچون تقصیر، خطر، عدالت توزیعی و قرارداد اجتماعی را در پرتو تحولات الگوریتمی بازخوانی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که مسئولیت مدنی شهرداری‌ها در عصر دیجیتال نیازمند بازتعریف است و باید در قالب چارچوب‌های نوینی چون «مسئولیت الگوریتمی» و با توجه به ماهیت دوگانه داده‌های شهری (مال عمومی و حق شخصی) سامان یابد. نوآوری اصلی پژوهش، ارائه تحلیلی بومی از مسئولیت شهرداری‌ها در هوشمندسازی و پیشنهاد تدوین قانون جامع حفاظت از داده‌های شهری و آیین‌نامه‌های محلی است تا تعادل میان کارآمدی مدیریت شهری و صیانت از حقوق شهروندان برقرار گردد.