فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ظهور سریع متاورس به عنوان یک دنیای مجازی فراگیر و دارای اهمیت اقتصادی، چارچوب‌های حقوقی سنتی را با چالش‌های عمیقی مواجه ساخته است. این مقاله به بررسی خلاء قانونی پیرامون مفاهیم «تصرف» و «مالکیت» بر اموال مجازی، مانند املاک دیجیتال و توکن‌های غیرمثلی ، در این پارادایم نوین می‌پردازد. سوال اصلی این است که آیا دکترین‌های کلاسیک حقوق اموال، به ویژه در نظام‌های حقوقی نوشته مانند ایران که ریشه در ماهیت فیزیکی و ملموس اموال دارند، می‌توانند برای حاکمیت بر دارایی‌های نامشهود و مبتنی بر کد در متاورس تطبیق یابند؟ این پژوهش از روش توصیفی-تحلیلی و تطبیقی بهره می‌برد. در ابتدا، عناصر بنیادین «تصرف» و «مالکیت» در حقوق ایران و فقه امامیه تشریح شده و دشواری‌های ذاتی اعمال آن‌ها بر محیط‌های مجازی برجسته می‌شود. سپس، این رویکرد با دکترین‌های منعطف‌تر در کامن‌لا که سابقه طولانی‌تری در رسیدگی به اختلافات بر سر اموال مجازی دارد، مقایسه می‌گردد. یافته‌ها نشان می‌دهد که اگرچه حقوق ایران ظرفیت شناسایی اموال مجازی به عنوان «مال» را دارد، اما مفهوم تصرف مانعی جدی در مسیر ایجاد حقوق مالکیت واضح است. علاوه بر این، ظهور کنشگران جدیدی مانند آواتارها و سازمان‌های خودگردان غیرمتمرکز، مفاهیم سنتی «شخصیت» و «اهلیت» را به چالش می‌کشند. در مقابل، دکترین‌های کامن‌لا و ابتکارات تقنینی اخیر، مدل‌های ارزشمندی برای شناسایی حقوق بر مبنای کنترل و انحصار ارائه می‌دهند. این پژوهش نتیجه می‌گیرد که چارچوب حقوقی فعلی ایران ناکافی بوده و اصلاحات تقنینی مشخصی را با الهام از دستاوردهای تطبیقی، به منظور ایجاد امنیت حقوقی و تسهیل رشد اقتصاد دیجیتال در متاورس، پیشنهاد می‌کند.