فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پریشانی روان‌شناختی سازه‌ای فراگیر است که معمولاً به هم‌رخدادی علائم افسردگی، اضطراب و استرس اشاره دارد و در پاسخ به عوامل فشارزا با ناراحتی ادراک‌شده، آشفتگی هیجانی و افت کارکرد همراه می‌شود. این وضعیت می‌تواند کیفیت روابط بین‌فردی را تضعیف کند و با افزایش تعارض در روابط زناشویی، خانوادگی و اجتماعی، پیامدهای نامطلوب فردی و جمعی ایجاد نماید. هدف پژوهش حاضر، فراترکیب کیفیِ مطالعات انجام‌شده درباره پریشانی روان‌شناختی در ایران و تدوین الگویی از عوامل مرتبط با آن بود. این پژوهش با رویکرد استقرایی و مطابق گام‌های هفت‌گانه فراترکیب انجام شد. مقالات فارسی منتشرشده در بازه ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲ از منابع داخلی گردآوری، بر اساس معیارهای ورود و خروج غربال و از نظر کیفیت روش‌شناختی ارزیابی شدند. پس از استخراج داده‌ها، کدگذاری باز و سپس ادغام مفهومی از طریق رفت‌وبرگشت میان کدها و مقوله‌ها انجام گرفت تا مضمون‌های نهایی شکل گیرد. در مجموع ۳۷ مقاله واجد شرایط وارد تحلیل شد. تحلیل کیفی به استخراج ۱۰۲ کد اولیه انجامید که در نهایت در قالب ۱۶ مضمون اصلی سازمان‌دهی شد. این مضمون‌ها شامل احساسات، حالات روان‌رنجورانه، اختلالات، وضعیت خانوادگی، کیفیت روابط زوجین، بیماری‌ها، خدمات درمانی، تجربه پاندمی کرونا، نگرش‌های مذهبی، ابعاد اجتماعی، فرهنگی، آموزشی و اقتصادی، و نیز تکانه‌ها و کنترل تکانه بود. برآیند یافته‌ها نشان داد پریشانی روان‌شناختی در ایران پدیده‌ای چندسطحی است که درهم‌کنش عوامل فردی، بین‌فردی و ساختاری آن را تبیین می‌کند. الگوی حاصل می‌تواند مبنایی برای طراحی مداخلات چندمولفه‌ای باشد؛ به‌ویژه تقویت مهارت‌های تنظیم هیجان، بهبود ارتباط و حمایت خانوادگی، و ارتقای دسترسی و کیفیت خدمات سلامت روان. پیشنهاد می‌شود پژوهش‌های آینده با تمرکز بر مطالعات طولی و گروه‌های پرخطر، مسیرهای علّی و نقش بافت فرهنگی را دقیق‌تر آزمون کنند. از نظر کاربردی، نتایج به برنامه‌ریزان کمک می‌کند تا شاخص‌های پایش تدوین و مداخلات مدرسه، محیط کار و مراقبت‌های اولیه را همسو کنند. محدودیت مطالعه، اتکا به مقالات منتشرشده و احتمال سوگیری انتشار بود.