تأثیر تجربيات نامطلوب دوران كودكي بر تاب‌آوری در مراحل بعدی زندگی: مخرب يا سازنده؟

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش

doi
چکیده

اين مقاله از يك پژوهش علمي كه هدف آن بررسي تأثير تجربه نامطلوب/ شرايط سخت زندگي در دورة كودكي بر تاب‌آوري بزرگسالان بود، استخراج شده است. براي انجام پژوهش، 128 نفر از بزرگسالان 25 تا 45 ساله از نظر تاب آوري و تجربه شرایط سخت زندگي پاسخ مورد تحلیل قرار گرفتند. بعد از تحليل داده‌ها، افرادي كه از لحاظ تجربه شرايط سخت زندگي در منطقه چارك سوم قرارداشتند(27 نفر) انتخاب شدند. سپس، از ميان اين 27 نفر، افرادي كه براساس نمره تاب‌آوري در كرانه‌ها (دهك اول و نهم) قرار داشتند(4 نفر) براي مصاحبه انتخاب شدند. هريك از اين افراد در يك مصاحبه حضوري 90 تا 115 دقيقه‌اي شركت كردند. براي تحليل محتواي مصاحبه‌ها از روش كيفي تحليل مضمون استفاده شد. يافته‌ها نشان داد كه تأثير تجارب ناگوار دوره كودكي بر تاب‌آوري مثل شمشير دو لبه يا فارماكون است كه مخرب يا سازنده بودن آن به كفايت ظرفيت شناختي، عاطفي و اجتماعي بستگي دارد. تجربه شرايط سخت در اوايل زندگی به‌طور مستقيم به آسیب‌پذیری افراد در بزرگسالی منجر نمي‌شود. بلكه بستگي دارد به اين كه چه كسي در معرض چه تجربه‌اي، به چه مدتي، با چه شدتي، در چه دوره‌اي از تحول رواني اجتماعي قرار دارد. افرادي كه از تاب آورري بالايي برخوردار بودند، توانسته‌اند بر چالش‌هاي دوره كودكي غلبه كنند و براي مقابله با چالش‌هاي بعدي آمادگي بيشتري داشته باشند. در صورتي كه شرايط نامطلوب در اوايل زندگي طاقت‌فرسا باشند و فرد نتواند بر چالش‌هاي زندگي خود غلبه كند، به تضعيف تاب‌آوري منجر شده و مخرب تلقي مي‌شود. برای تقویت تاب‌آوری در بین جوانان در معرض خطر و مراقبان آنها، تلاش‌های هماهنگ برای تقویت روابط مثبت در خانواده‌ها، مدارس و جوامع ضروری به نظر مي‌رسد.