تبیین باورهای حکمی-فلسفی در شکل‌گیری فضاهای کالبدی-مذهبی اصفهان عهد صفوی (مطالعۀ تطبیقی: مسجد حکیم و کلیسای بیت‌ لحم)

نویسندگان

1 دانشیار گروه معماری و شهرسازی، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

2 استادیار، گروه معماری و شهرسازی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی‌، اصفهان، ایران.

doi
10.30486/pia.2023.1985223.1033
چکیده

از جمله مسائلی که از گذشته، معرف باورهای مردم یک سرزمین بوده، انواع فضاهای ایجادشده توسط آن‌ها است که بیشتر در غالب مکان‌های مذهبی نمود پیدا می‌کند. با توجه به اینکه ترجمان کالبدی این باورها در هر منطقه شکل متمایزی به خود می‌گیرد، پس چگونه است که در مواجهه با بناهای مختلف مذهبی عهد صفوی، حس غریبی به ناظر القا نمی‌شود و نوعی قرابت در کالبد و مکان آن‌ها به چشم می‌آید. در این نوشتار به باورهای ملی و فرهنگی به‌عنوان عوامل تأثیرگذار بر نحوۀ شکل‌گیری مکان‌های مذهبی در اصفهان عصر صفوی پرداخته و در این راستا دو مکان مذهبی- عبادی هم‌دوره که برگرفته از دو نوع باور دینی متفاوت می‌باشند، (کلیسای بیت لحم و مسجد حکیم) مورد مطالعه قرار گرفته است؛ لذا با تکیه بر منابع اسنادی، متون و همچنین حضور در مکان و مصاحبه با کارشناسان مربوط، به بررسی مراتب حضور رنگ، نقوش، تزئینات و نور که در مکتب اصفهان رویکرد بسیار مهمی دارند، درکنار نوع چیدمان و سلسله‌مراتب فضایی بناهای یادشده پرداخته و با روش کیفی و با مقایسۀ تطبیقی با هدف جستجوی تأثیرپذیری این عناصر از باورهای اعتقادی و بیان موارد تأثیرپذیر در شکل‌گیری کالبد بناها از معماری ایرانی- اسلامی، کنکاش در مورد عناصر یادشده را هدف قرارداده است؛ در پایان به این یافته و نتایج رسیده است که چگونه نوع باورهای مردمی، یک فضای معماری را با وجود اشتراک و اختلاف مذهبی با دیگر ملت‌‌ها، منحصر به فرد می‌آفریند و باعث پایداری و ماندگاری آن در اذهان می‌شود.