تحلیل اسطورهشناختی نگاره¬های اساطیری در شاهنامه بزرگ ایلخانی (مورد پژوهشی نگارههای نبرد رستم و اسفندیار و نگارهی تشییع جنازهی اسفندیار)
نویسندگان
1 دکتری پژوهش هنر، مدرس دانشگاه فرهنگیان اصفهان، پردیس شهید باهنر، اصفهان، ایران
doi
10.30486/PIA.2025.140311081197805چکیده
تقابل رستم و اسفندیار، یکی از داستانهای اصلی شاهنامه است که به روایت فردوسی، اسفندیار رویینتن در تقابل با رستم قرار میگیرد و رستم با راهنمایی سیمرغ، به نقطهضعف این پهلوان پی میبرد و با پرتاب تیری دو شعبه به چشمان وی، او را از پای در میآورد. پیوند پهلوان ایران زمین، رستم، با عناصر اسطورهای همچون سیمرغ، رویین تنی و آب مقدس، وجوه این داستان را از منظر اسطورهای نمایان میکند و این داستان، ارتباطی تنگاتنگ با اساطیر ایرانی مییابد. از آنجایی که تقابل رستم و اسفندیار در شاهنامه بزرگ ایلخانی در دو نگاره به تصویر کشیده شده و این تصاویر با اوضاع اجتماعی و سیاسی دوره ایلخانان در ارتباط است، دستیابی به مفاهیم اسطورهای حضور اسفندیار در شاهنامه بزرگ ایلخانی هدف این پژوهش است. روش پژوهش این مقاله، توصیفی- تحلیلی و با رویکرد اسطورهای انجام میگردد و در جمعآوری مطالب، از منابع کتابخانهای استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که داستان نبرد رستم و اسفندیار در شاهنامه، تقابل میان خیر و شر را به تصویر میکشد. نگاره این نبرد را میتوان با نبرد آباقاخان و نوقای، شاهزاده مغول در منطقه رود دن مقایسه کرد. نگارههای مرتبط با مرگ در شاهنامه بزرگ ایلخانی عموماً به سفارش غیاثالدین، وزیر ابوسعیدبهادرخان، برای یادبود خون پدرش، سفارش داده شده است و ارتباط تنگاتنگی با وقایع دوره حکومت ابوسعیدبهادرخان دارد؛ همچنین نگارگر شاهنامه بزرگ ایلخانی، با پرداختن به داستان رزم رستم و اسفندیار به صورت ضمنی، گرویدن ابوسعید، به دین اسلام را به نمایش میگذارد.
