شناسایی مؤلفهها و مفاهیم تأثیرگذار بر سبک زندگی و معماری خانههای ساختهشده در بافت تاریخی تبریز
نویسندگان
1 دانشیار،گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی،تبریز، ایران
2 دانشیار،گروه معماری،دانشگاه هنراسلامی،تبریز، ایران
3 دانشجوی دکتری، گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
4 استاد تمام، گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی،تبریز، ایران
doi
10.30486/PIA.2025.140402151205894چکیده
سبک زندگی بازتابی از ابعاد عینی فرهنگ، شامل ارزشها، هنجارها، باورها و الگوهای تعاملات اجتماعی در هر جامعه است و نقشی تعیینکننده در شکلگیری معماری مسکن، بهویژه در بافتهای تاریخی ایفا میکند. بافت تاریخی شهر تبریز را میتوان، نمونهای برجسته از تبلور معماری بومی و بازنمایی سبک زندگی ساکنان آن، در دورههای مختلف تاریخی دانست. با ورود جریانهای نوین فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در سالهای اخیر، تغییراتی محسوس در شیوههای زندگی و بهتبع آن در الگوهای کالبدی مسکن در این بافتها رخ داده است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که چه مؤلفهها و مفاهیم بنیادینی سبک زندگی و معماری خانههای شکلگرفته در بافت تاریخی تبریز را تحتتأثیر قرار دادهاند؟ برای پاسخ به این پرسش، تحقیق با رویکردی کیفی و ماهیت بنیادی انجام شده است. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته با نمونهگیری هدفمند از۱۴ نفر از خبرگان و متخصصین دانشگاهی که دارای ۲۰ تا ۳۰ سال تجربه تخصصی در حوزههای معماری، شهرسازی و جامعهشناسی هستند، گردآوری و با روش تحلیل مفهومی سهمرحلهای شوارتز-بارکات و کیم (2000) تحلیل گردیده است. یافتهها نشان داد، سبک زندگی تحتتأثیر عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی شکل گرفتهاست و معماری خانهها نیز در دو سطح عملکردی و نمادین و از منظر عوامل درونی و بیرونی قابل تحلیل است. در پایان، مدل مفهومی پژوهش شامل پنج بُعد، پنج مؤلفه اصلی و چهارده شاخص ارائه گردیدهاست که میتواند، مبنایی برای تحلیل و طراحی در فرآیند بازآفرینی بافتهای تاریخی قرار گیرد.
