فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جرم‌انگاری فرایندی خِردمحور و مبتنی‌بر اصول و راهبردهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی حاکم بر هر جامعه است که برآیند آن اعلام ممنوعیت انجام یک رفتار یا ترک آن توأم با واکنش کیفری است. تکمیل این فرایند و جرم‌انگاری یک رفتار متضمن عبور از مراحل گوناگون است. «جاناتان شُنشک»، به‌عنوان یکی از فلاسفه حقوق کیفری، سه صافی اصول، پیش‌فرض‌ها و پیامدهای عملی جرم‌انگاری را موانع پیشِ روی قانونگذاران کیفری ذکر می‌کند. بر این اساس، پژوهش حاضر در مقام ارزیابی جرم‌انگاری ولگردی در پرتو دیدگاه «شنشک» است؛ رفتاری که به‌موجب ماده (712) قانون مجازات اسلامی 1375 جرم محسوب شده است. یافته‌ها گویای آن است که جرم‌انگاری ولگردی از پشتوانه نظری قوی برخوردار نیست و هیچ‌یک از اصول جرم‌انگاری (به‌عنوان نمونه اصل زیان، پدرسالاری، اخلاق‌گرایی و کمال‌گرایی) نمی‌تواند توجیه‌کننده ممنوعیت این رفتار باشد؛ به‌علاوه با تعهدات حقوق بشری دولت‌ها در تضمین حداقل‌های رفاهی ازجمله حق بر تأمین مسکن مناسب نیز مغایر است. درواقع ولگردی مصداق یک جرم وارداتی است که با تقلید محض از قوانین برخی کشورها و بدون توجه به واقعیت‌های جامعه ایران، وارد زرادخانه حقوق کیفری شده است. در این راستا پیشنهاد می‌شود قانونگذار ضمن جرم‌زدایی از ولگردی، این رفتار را در قلمرو سیاستگذاری اجتماعی و نه کیفری بگنجاند آن‌گونه که در قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب 1399 برخی وضعیت‌های مشابه با ولگردی را مصداق وضعیت مخاطره‌آمیز و مستلزم مداخله و حمایت قانونی نهادهای قضایی و مددکاران اجتماعی دانسته است.