واکاوی چالشهای هرمونوتیک فلسفی در مبانی حجیت ظواهر نصوص وحیانی
نویسندگان
1 گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 استادیار گروه معارف اسلامی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
doi
چکیده
مواجهه دانش اصول فقه با هرمنوتیک فلسفی، یکی از چالشبرانگیزترین مقولات معرفتشناسی معاصر در حوزه فهم دین است. هرمنوتیک فلسفی با تأکید بر مفاهیمی چون «تاریخمندی»، «پیشفهمها» و «امتزاج افقها»، عینیت و ثبات معنا را به چالش میکشد؛ در حالی که استنباط فقهی بر کشف مراد واقعی شارع و واقعگرایی در فهم نصوص استوار است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی، ضمن شناسایی چالشهای چهارگانه (بحران روش، تاریخمندی، نسبیتگرایی و تکثرگرایی)، به بررسی پاسخهای متفکران مسلمان از جمله شهید صدر و علامه طباطبایی میپردازد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که میتوان با تفکیک میان پیشفهمهای «تفسیرساز» (ابزاری) و «تفسیرسوز» (تحمیلی)، الگویی از «واقعگرایی انتقادی» ارائه داد که در آن، ضمن پذیرش پویایی فهم و نقش زمانه در بازخوانی نصوص، از غلتیدن در ورطه نسبیتگرایی جلوگیری کرده و بر اعتبار و حجیت معنای متن پافشاری نمود.
