بازنمایی مؤلفههای تمدنساز سبک زندگی مهدوی با رویکرد تحلیل محتوای زیارت جامعه کبیره
نویسندگان
1 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران
doi
چکیده
سبک زندگی مهدوی به مثابه الگوی مطلوبِ جامعه منتظر، نیازمند صورتبندی مفهومی و کارکردی بر پایه آموزههای اصیل امامت است. مسئله بنیادی این پژوهش، شناسایی نسبت میان «جایگاه هستیشناختی امام» و «کنشگری اجتماعی شیعه» در عصر غیبت است. پژوهش حاضر با هدف استخراج الگوی اجتماعیِ سبک زندگی مهدوی و با رویکرد تحلیل کارکردی اوصاف امام در «زیارت جامعه کبیره» سامان یافته است. روش تحقیق، تحلیل محتوای کیفی همراه با مدلسازی مفهومی است که در آن، اوصاف امام در زیارت بهمنزله مقولات تحلیلی، استخراج و ذیل کارکردهای پنجگانه ساماندهی شدهاند. یافتهها نشان میدهد که اوصاف بیانشده در زیارت جامعه، علاوه بر تبیینِ جایگاه ربوبیِ امام، دلالتهای مستقیمی بر کنشگری اجتماعی در پنج بُعد «فردی»، «اجتماعی»، «سیاسی»، «فرهنگی‑ تمدنی» و «آرمانی» دارند. تحلیل کارکردی این اوصاف، مدلی عملیاتی از سبک زندگی مهدوی به دست میدهد که بر مؤلفههایی همچون «انتظار پویا»، «سیاستورزی اصلاحگرانه»، «مرجعیت معرفتی» و «سرمایه اجتماعی مبتنی بر رحمت» استوار است. این الگو ظرفیت آن را دارد که بهمثابه چارچوبی نظری برای برنامهریزیهای اجتماعی و فرهنگی در مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی به کار آید.
