مروری بر تبیین فرآیند انقباض شهری با تأکید بر جدایی گزینی فضایی

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیای انسانی دانشگاه شهید بهشتی

2 دانشگاه شهید بهشتی

doi
https://doi.org/10.71834/gisrs.2025.1207894
چکیده

بعضی از شهرها در سه دهه­ی گذشته رشد جمعیت بالایی داشته­اند و برخی دیگر بخصوص از اواسط قرن بیستم با کاهش جمعیت شهری مواجه بوده­اند. در اکثر پژوهش ها انقباض شهری مترادف با کاهش جمعیت و افول اقتصادی در نظر گرفته شده است. . این تحقیق از نظر روش تحقیق، کیفی مبتنی بر روش تحقیق روایی است کند. در این روش رابطه پژوهشگر و موضوع پژوهش از رابطه ای عینی به رابطه ای ذهنی و برساختی تغییر پیدا می کند. در این نوع روش تحقیق خود عمل نوشتن می تواند وسیله ای برای فهم تجربه هاو دیدگاه های سایر محققان باشد. از این رو مقالات و پژوهش های مرتبط جمع آوری و تبیین شدند. یافته های پژوهش نشان داد که چهار عامل کالایی شدن، رشد پراکنده شهری، مهاجرت و اجرای برنامه تعدیل ساختاری به عنوان عوامل مؤثر و تعیین کننده در انقباض شهری در ارتباط با جدایی گزینی فضایی مطرح می باشند. نتایج تحقیق نشان داد که از منظر اقتصاد سیاسی در جهان در حال توسعه وجود طبقات اجتماعی اقتصادی گوناگون بازتاب یک شکاف اجتماعی – سیاسی برجسته است که در این مورد تفاوت های قومی – نژادی عامل مهمی محسوب می شود. با تشدید پدیده پراکنش شهری طبقات اجتماعی بالا حومه شهرها یا شهرک های نوساز متصل به شهر را برای سکونت برمی گزینند که این امر سبب تمرکز طبقات اجتماعی بالا در این نواحی شده و در نتیجه سبب تشدید جدایی گزینی فضایی می گردد و ازطرفی سبب کاهش جمعیت در محلات هسته شکل گیری شهر و انقباض این محلات می شود. مهاجرت ها نقش اساسی را در جدایی گزینی فضایی ایفا می کنند و موجب شکل دهی به ساختارهای اجتماعی – فضایی شهرها می شوند و ساختار جمعیتی جوامع میزبان را تحت تأثیر قرار می دهند.