پایش خشکسالی کشاورزی با استفاده از شاخص سنجش از دوری وضعیت تبخیر تعرق در حوزه آبخیز جراحی
نویسندگان
1 سنجش از دور، دانشکده جغرافیا، داشگاه تهران، تهران، ایران. /گروه سنجش از دور، پژوهشگاه فضایی ایران
2 دانشگاه تهران
3 استادیار گروه سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران
4 دانشیار آب وهواشناسی،دانشگاه تهران،تهران،ایران
doi
10.30495/girs.2023.691224چکیده
خشکسالی از مهمترین مخاطرات طبیعی کشور است که اثرات مخرب زیستمحیطی و اقتصادی فراوانی دارد. عوامل مختلفی بر بروز خشکسالی تأثیر دارند و شاخصهای متنوعی برای پایش آن ارائهشده است. تاکنون تحقیقات اندکی به استفاده از دادههای تبخیر تعرق ماهوارهای برای مطالعه خشکسالی پرداختهاند. در این تحقیق از شاخصهای سنجشازدوری وضعیت پوشش گیاهی، وضعیت دما و وضعیت تبخیر تعرق برای مطالعه خشکسالی در حوزه آبخیز جراحی و زهره استفاده شد. شاخصهای سنجشازدوری خشکسالی بهصورت ماهانه با استفاده از محصولات سنجنده مادیس در سالهای 1378 تا 1396 محاسبه شدند. برای ارزیابی شاخصهای سنجشازدوری از شاخص ایستگاهی بارش استانداردشده ششماهه استفادهشده است. نتایج تحقیق نشان داد شاخص وضعیت تبخیر تعرق بالاترین همبستگی را با شاخص بارش استانداردشده ششماهه داشت و بهعنوان مناسبترین شاخص در نظر گرفته شد. مقدار ضریب همبستگی این شاخص 57/0- و مقدار ریشه میانگین مربعات خطا معادل 47/0 بوده است. با استفاده از شاخصهای سنجشازدوری، نقشه درجات شدت خشکسالی در شش کلاس خشکسالی فرین، شدید، متوسط، خفیف، نزدیک به نرمال و بدون خشکسالی برای سالهای 1387، 1388 و 1395 که منطقه مطالعه تحت تأثیر خشکسالی قرار داشت، تهیه شد. نتایج ارزیابی مکانی نشان داد، بخش میانی حوزه که دارای زیستگاههای حفاظتشده با اهمیت اکولوژیک است، آسیبپذیرترین بخش حوزه حین خشکسالی بوده است و در بازه مطالعات، بیش از 10 ماه خشکسالی فرین را تجربه کرده است. در دوره موردبررسی، بخش ساحلی کمترین شدت خشکسالی را شاهد بوده است. بااینوجود، طی سالهای مختلف پهنه تالابی حوزه که جزو زیستگاههای حفاظتشده آبی محسوب میگردد، با کاهش سطح روبرو شده است. نتایج تحقیق نشان داد، در مقایسه با سایر شاخصها، استفاده از دادههای تبخیر تعرق ماهوارهای میتواند ابزار مناسبی برای پایش خشکسالی در مناطق گرم و با پوشش گیاهی پراکنده نظیر ایران فراهم نماید.
