بازخوانی جایگاه اجتماعی زنان در عصر قاجار با تأکید بر ساختار اجتماعی ایالت استرآباد
نویسندگان
1 استاد یار گروه تاریخ،واحد بجنورد،دانشگاه آزاد اسلامی ،بجنورد،ایران
2 دانشجوی دکترای تاریخ ایران اسلامی ، گروه تاریخ واحد بجنورد ،دانشگاه آزاد اسلامی ، بجنورد ، ایران
3 استادیار گروه تاریخ واحد بجنورد ، دانشگاه آزاد اسلامی ، بجنورد ، ایران . ( نویسنده مسئول)
doi
چکیده
جایگاه اجتماعی زنان در عصر قاجار در بستر ساختارهای اجتماعی مسلط این دوره، از جمله خانواده پدرسالار، هنجارهای عرفی و دینی و مناسبات قدرت سیاسی و محلی، شکل گرفته و بازتولید شده است. در این چارچوب، زنان عمدتاً در نقشهایی تعریف میشدند که آنان را به حوزه خصوصی و خانوادگی محدود میکرد و سازوکارهای کنترل اجتماعی، امکان حضور رسمی و مستقل آنان در عرصه عمومی را بهشدت کاهش میداد. با این حال، جایگاه اجتماعی زنان در این دوره پدیدهای یکدست و ایستا نبود و تحت تأثیر شرایط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، صورتهای متنوعی به خود میگرفت. این پژوهش با رویکردی توصیفی–تحلیلی و با تکیه بر تحلیل محتوای منابع تاریخی، به بازخوانی جایگاه اجتماعی زنان در عصر قاجار میپردازد و میکوشد نشان دهد که نقشها و موقعیتهای زنان بیش از آنکه حاصل ویژگیهای فردی باشند، برآمده از سازوکارهای ساختاری جامعه قاجاریاند. در این چارچوب، خانواده بهعنوان مهمترین نهاد اجتماعی، نقشی محوری در تعریف هویت و جایگاه زنان ایفا میکند و مفاهیمی چون اندرونی، پوشاک و آداب اجتماعی، ابزارهای اصلی محدودیت های جنسیتی به شمار میآیند. برای تبیین عینیتر کارکرد این ساختارها، ایالت استرآباد بهعنوان مطالعهای موردی و محدود مورد توجه قرار گرفته است. بررسی این نمونه نشان میدهد که در کنار الگوهای کلان قاجاری، شرایط محلی میتوانست دامنه مسئولیتها و نقشهای عملی زنان را دگرگون سازد، بیآنکه به تغییر بنیادین ساختار پدرسالارانه منجر شود. نتایج پژوهش بر ضرورت توجه همزمان به ساختارهای کلان و تفاوتهای محلی در تحلیل جایگاه اجتماعی زنان در عصر قاجار تأکید دارد.
