سبک تاریخنویسی شاهنامه فردوسی
doi
چکیده
برخی شاهنامه را به دلیل منظوم یا حماسی بودن و یا وجود بخشهای اسطورهای، متنی تاریخی ندانسته یا دست کم ارزش تاریخیش را کمرنگ انگاشتهاند. این جستار به دنبال یافتن پاسخ پرسشهایی دربارة سبک و شیوة تاریخنویسی شاهنامه، شناخت ویژگیهای تاریخ نگارانة آن و نشان دادن ارزش و جایگاه آن در روند تاریخنویسی ایرانی است. در این مقاله پس از نگاهی به تاریخنویسی ایران باستان و سدههای نخستین اسلامی، ویژگیهای سبک تاریخنویسی شاهنامه بررسی شده است و میتوان آن را ادامه دهندة راهی کهن در تاریخنویسی دانست. روش کار چنین است که پس از واکاوی عناصر و درونمایههای تاریخ نگارانة متن، دلایل و نشانههای اهداف و انگیزههای تاریخ نگارانة فردوسی با آوردن گواههایی از متن شاهنامه در 6 دسته بخشبندی شده است. سویههای شاعرانه، داستانی و اسطورهای متن، و نیز اهداف اخلاقی و خویشکاری ملی/ هویتی فردوسی، لطمهای به سویة تاریخی رخدادها و اعتبار آنها وارد نساخته است. براساس این یافتهها میتوان دریافت که شاهنامه افزون بر دارا بودن ویژگیهای تاریخنویسی ایران باستان و نوزایی آن، این شیوه را به اوج نیرومندی و کارایی رسانده و از این رو تأثیری بسیار بر تاریخهای پس از خود نیز داشته است.
