بررسی اسطورۀ ایزد گیاهی/خدای شهیدشونده در قصۀ پسر پادشاه
نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه جهرم، جهرم، ایران
doi
چکیده
ایزدان گیاهی و اساطیر مربوط به آنها بخشی از اساطیر ملتهای یونان، مصر، بینالنهرین، هند و ایران را تشکیل میدهند. دُموزی/تموز، آتیس، آدونیس، دیونیزوس، اوزیریس، بَعَل، پرسفون و بالدر، معروفترین ایزدان گیاهی در اساطیر ملل هستند. در اساطیر ایرانی نیز سیاوش ایزدی گیاهی بهشمار میرود که ماجراهای مربوط به او بخشی از شاهنامۀ بزرگ فردوسی را به خود اختصاص داده است. نگارنده در بررسیهای میدانی خود به روایتی عامیانه برخورده است که خمیرمایۀ اصلی آن، داستان ایزدی گیاهی است که در قالب پسر پادشاه نمود مییابد. هر چند نامی از او به میان نمیآید. این روایت عامیانه که از سوی علیحسین عالینژاد یکی از کهنسالترین راویان منطقۀ کوهمره سرخی فارس روایت میشود، پیش از این در هیچ منبع مکتوبی نیامده است. بررسیهای نگارنده نشان میدهد این روایت، آمیزهای از روایتهای دینی، حماسی و اسطورهای است؛ بخشهایی از این روایت، به ویژه آغاز داستان، تکرار روایت حماسی سیاوش و سودابه در شاهنامۀ فردوسی است. محورهایی از داستان نیز یادآور داستان یوسف پیامبر و زلیخا است. برخی از خطوط داستان هم زندگی دیگر ایزدان گیاهی در اساطیر جهان را به ذهن متبادر میکند. به نظر میرسد این روایت از دیرباز در میان مردم این منطقه رواج داشته و به مرور زمان و با تغییر و دگرگونی در ادیان و باورهای مردم منطقه، دستخوش تغییر و دگرگونی شده است؛ همچنین بررسی تطبیقی این روایت با دیگر روایتهای ایزدان گیاهی نشان میدهد که این روایت دستکم 14 وجه اشتراک با دیگر داستانهای مربوط به ایزدان گیاهی دارد. بررسی آیین سوگواری ایزد گیاهی در این منطقه نشان میدهد که مراسم بزرگداشت این ایزد هرساله و با قربانی کردن پیش از کشت برنج انجام میشده است.
