فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با پیشرفت سریع فناوری ‌های دیجیتال و هوش مصنوعی، فرآیند دادرسی کیفری و نظام ادله سنتی دست خوش تحولات بنیادی شده است. ادله دیجیتال، که شامل داده ‌ها، فایل‌ ها و گزارش‌ های الکترونیکی است، همواره نیازمند تضمین‌ های سخت‌ گیرانه از نظر اصالت، صحت، دستکاری‌ ناپذیری و زنجیره نگهداری دقیق می‌باشند. ورود هوش مصنوعی به تحلیل این ادله، توانسته سرعت کشف جرم و دقت تحلیل‌ ها را افزایش دهد، اما هم زمان پرسش ‌های جدید و پیچیده‌ای در حوزه حقوق کیفری ایجاد کرده است؛ از جمله قابلیت استناد قانونی این ادله، شفافیت الگوریتمی، امکان بررسی و تفسیر نتایج توسط قاضی و وکیل و تضمین حق دفاع متهم. همچنین، خطر خطای الگوریتمی، تبعیض در تحلیل داده‌ ها، باز تولید داده ‌های مصنوعی و تداخل با حریم خصوصی، زمینه چالش ‌های حقوقی و اخلاقی را فراهم آورده است. این مقاله با رویکرد تحلیلی و انتقادی، ضمن بررسی جایگاه ادله دیجیتال مبتنی بر هوش مصنوعی در دادرسی کیفری ایران، به تحلیل تطبیقی اجمالی نظام‌ های حقوقی پیشرو در اروپا و آمریکا پرداخته و الزامات سیاست ‌گذاری کیفری، از جمله تدوین چارچوب ملی ارزیابی الگوریتم ‌ها، ایجاد مرکز تخصصی اعتبار سنجی ادله دیجیتال، تضمین زنجیره نگهداری داده و آموزش کارشناسان و قضات را مورد تأکید قرار می‌دهد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که ادله دیجیتال تحلیل‌ شده یا تولید شده توسط هوش مصنوعی تنها در صورتی می‌توانند نقش مؤثر و مشروع در فرآیند دادرسی ایفا کنند که اصول اصالت، شفافیت، قابلیت بررسی و حق دفاع رعایت شود و بدون این ضمانت‌ ها، تکیه بر تحلیل‌ های الگوریتمی می‌تواند به تهدیدی جدی برای عدالت کیفری و اصل برائت تبدیل شود.