سطح‌بندی و گروه‌بندی مکانی مولفه‌های گردشگری موثر در پایداری نواحی روستایی (مطالعه موردی: روستاهای نمونه گردشگری شهرستان آستانه)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران

2 استادیار گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران.

3 دانشیار گروه جغرافیا، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران

doi
https://doi.org/10.71651/GEOGRAPHY-2025-2052589
چکیده

امروزه از گردشگری بعنوان یکی از عوامل موثر در پایداری نواحی روستایی یاد می‌شود. بنحوی رونق گردشگری باعث توسعه اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و زیست/محیطی روستا، اشتغال و مانع خروج نیروی کار آن می‌شود. در پژوهش حاضر براساس مولفه‌های گردشگری در پایداری نواحی روستایی اقدام به سطح‌بندی و گروهبندی مکانی 12 روستای نمونه گردشگری در شهرستان آستانه شده است. در این راستا، 12 پرسشنامه در قالب 17 گویه اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و زیست/محیطی به دهیاران ارائه شد. پایایی پرسشنامه براساس آزمون آلفای کرنباخ برابر با 643/0(متوسط) و روایی گویه‌ها توسط متخصصین امر تایید گردید. از روش تحلیل سلسله مراتبی برای تعیین وزن گویه‌ها و مدل ویکور نیز جهت سطح‌بندی روستاهای گردشگری استفاده شد. همچنین از تحلیل خوشه‌ای و تحلیل مولفه‌های مبنا برای گروه‌بندی مکانی روستاها استفاده گردید. نتایج نشان داد روستای دستک و لله وجه سر در بخش ساحلی، روستای پرکاپشت یاورزاده در بخش مرکزی و روستای گیسم و کته شصت آبادان دارای مقدار Q برابر با صفر بوده و از شرایط بهتری نسبت به سایر روستاها برخوردار هستند. زیرا هرچه مقدار این شاخص به صفر نزدیکتر باشد، شرایط بهتر و هر چه به یک نزدیکتر باشد شرایط نامطلوب‌تر خواهد بود. همچنین تحلیل خوشه‌ای مولفه-های گردشگری، روستاها را در 3 گروه و تحلیل مولفه‌های مبنا در 5 گروه قرار داد. تحلیل مکانی گروه‌ها در فضای شهرستان نشان‌دهنده عدم توسعه یکنواخت مولفه‌ها در روستاهای این ناحیه بوده و این تفاوت‌ها از قابلیت‌های گردشگری روستاها و عدم وجود برنامه‌ریزی جامع فضایی در سطوح مختلف اعم از ملی، منطقه‌ای و محلی ناشی می‌شود.