طراحی الگوی تاب¬آوری اجتماعی-اکولوژیک بهره¬برداران تالاب بامدژ خوزستان در مواجهه با تغییر اقلیم

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ترویج وآموزش کشاورزی پایدار و محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، واحد گرمسار، دانشگاه آزاد اسلامی، گرمسار، ایران.

3 دانشیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

4 دانشیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران.

doi
https://doi.org/10.71651/GEOGRAPHY-2025-3112730
چکیده

تالاب‌ها از یک طرف به شکلی گسترده تحت فشـارهای ناشـی از فعالیت‌های انسانی از قبیل مسائلی چون فقـر و نـابرابری‌های اقتصـادی، فشـار رشد روزافزون جمعیت بر منابع تالابی، مهاجرت، گردشگری جمعی، تضادهای اجتمـاعی و اقتصـادی بـین جوامـع محلـی هستند، و از سوی دیگر به شدت تحت تاثیر تغییرات اقلیم قرار دارند. لذا هدف پژوهش حاضر طراحی الگوی تاب‌آوری اجتماعی-اکولوژیک بهره‌برداران تالاب بامدژ خوزستان در مواجهه با تغییر اقلیم می‌باشد. جهت بررسی میزان تاب آوری اجتماعی-اکولوژیک بهره‌برداران تالاب بامدژ در مواجهه با تغییر اقلیم از مدل مفهومی مبتنی بر روش تئوری بنیانی استفاده شده است. برای این منظور با 20 تن از مدیران و کارشناسان ادارات حفاظت محیط زیست، جهاد کشاورزی، منابع آب و شورای روستا مصاحبه بعمل آمد که از بین آنها 103 مفهوم و کد اولیه استخراج و در نهایت به 24 مقوله کاهش یافت. بر اساس نتایج، مدل پارادیمی تاب آوری اجتماعی-اکولوژیکی بهره برداران تالاب بامدژ شامل شرایط علی (تخریب اراضی حاشیه تالاب، مخاطرات طبیعی، تنش‌های محیطی، کاهش کیفیت خاک، کاهش کیفیت آب)، شرایط زمینه‌ای (روش‌های حفاظتی-اکولوژیکی، ظرفیت و سرمایه اجتماعی، ظرفیت بهره گیری از خدمات ارتباطی نوین، کمبود خدمات ارتباطی نوین، موانع روانشناختی، کمبود دانش و آگاهی)، شرایط مداخله گر (راهکارهای حمایتی، راهکارهای نهادی، آموزشی-ترویجی)، راهبردها (مدیریت زراعی، راهکارهای معیشتی، راهکارهای قانونی، مدیریت کمیت آب تالاب، مدیریت کیفیت آب تالاب، حفاظت و احیا تالاب، راهکارهای تاب آوری و پایداری بهره برداران) و پیامدها (زیست محیطی، اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی) بوده است.