اولویتبندی گزینههای تجارت نفت و گاز ایران تحت شرایط تحریم اقتصادی
نویسندگان
1 پژوهشگر اندیشکده سیاستگذاری امیرکبیر، تهران، ایران (نویسنده مسئول)؛
2 پژوهشگر مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، تهران، ایران؛
3 استادیار، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی (ره)، تهران، ایران؛
4 دانشجوی دکترای مدیریت دولتی (تطبیقی و توسعه)، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی (ره)، تهران، ایران؛
doi
10.22034/mr.2024.16082.5638چکیده
کشور ایران بنا بر اکثر گزارشها حائز رتبه دوم ذخایر گاز و رتبه سوم ذخایر نفت دنیاست و بخش چشمگیری از درآمد ارزی و بهتبع آن بودجه کشور به صادرات منابع انرژی وابسته است. ازسویدیگر، تجارت انرژی نقش اساسی در شکلدهی مناسبات و تعاملات سیاسی کشورهای دنیا ایفا میکند. ازاینرو در این پژوهش به بررسی ابعاد اقتصادی و سیاسی صادرات نفت و گاز در مراحل مختلف زنجیره ارزش آنها پرداخته شد و با توجه به شرایط تحریم، اولویتبندی روشهای صادرات نفت و گاز برای کشور جهت یافتن بهترین گزینه مطلوب صورت پذیرفت. بدینمنظور ابتدا زیرمعیارهایی برای هرکدام از معیارها در نظر گرفته شد که زیرمعیارهای اقتصادی عبارت بودند از ارزش افزوده، سهولت دسترسی به درآمد و امنیت تقاضا و زیرمعیارهای سیاسی عبارت بودند از ایجاد اتحاد و ایجاد وابستگی برای خریدار محصول. براساس پرسشنامهای که از ۱۶ نفر از کارشناسان و مسئولان حوزههای مرتبط با مسئله پژوهش در فرایند تحلیل سلسلهمراتبی (AHP) جمعآوری شد، درنهایت اولویتبندی نهایی صادرات نفت و گاز براساس معیارهای اقتصادی و سیاسی و با در نظر گرفتن شرایط تحریم برای کشور ایران انجام شد که بهترتیب از بیشترین به کمترین اولویت عبارت است از: صادرات گاز با خط لوله، صادرات فراوردهها و محصولات پتروشیمی نفتی، صادرات محصولات پتروشیمی گازی، صادرات فراوردههای نفتی، صادرات گاز مایعشده و صادرات نفت خام.
